“ අපේ ජාතිය, අපේ සාහිත්‍යය, අපේ භාෂාව ඒවා අපේය, ඒවා අපමය, එපමණක් ප්‍රමාණවත් “

බදාදා සටහන
අලාන් ෆින්කල්ක්‍රෝත්
අලාන් ෆින්කල්ක්‍රෝත්

අලාන් ෆින්කල්ක්‍රෝත් ගේ The Defeat of the Mind * (මනසේ පරාජය) කෘතිය පිළිබඳ සාකච්ඡාවකට සටහන් – දෙවැනි කොටස

ෆින්කල්ක්‍රෝත් තවදුරටත් මෙසේ කියයි:

ජීවගුණය පිළිබඳ අදහස් මුල් බැස ගනියි

ජූලියන් බෙන්ඩා 1926 දී The Treason of the Intellectuals (බුද්ධිමතුන්ගේ ද්‍රෝහීත්වය ) නමැති පොත පළ කළේය. එහි විෂය වූයේ “ලොවට අධ්‍යාපනය දෙන්නන් සතු සදාචාර මතියන් හි මහා විපර්යාසයක් ” යන්නයි. යුරෝපීය බුද්ධිමතුන් සාමුහික ආත්මයේ අද්භූත ගැඹුර පිළිබඳ ගනිමින් සිටි උද්යෝගිමත් උනන්දුව පිළිබඳ බෙන්ඩා කනස්සල්ලට පත්වීය. මනසේ කටයුතු කිරීමට තෝරාගනු ලැබූ අය විශ්වීයවාදය ප්‍රතික්ෂේපකරමින් සහ සුවිශේෂතාවන් උත්කර්ෂයට පමුණුවමින්, එක් ජනකායක් වෙනත් එකකින් වෙනස් කළ ගුණාංග කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින් තමන්ගේ ඉපැරණි කැඳවීම (calling) ට ප්‍රහර්ෂයෙන් යුතුව එරෙහි වූ ආකාරය ඔහු විවේචනය කළේය. ශාස්ත්‍රඥයන්ගේ ප්‍රජාවේ තම සමකාලිකයන් සදාකාලික වටිනාකම් ඉහලින් ඔසොවා තැබීම පිළිබඳ තම උනන්දුව අත්හැරදමා තිබූ බව බෙන්ඩා මවිතයෙන් සටහන් කළේය. ඒ වෙනුවට ඔවුන් අනිථිභීතිකාව පිළිබඳ භාවයන් අවුස්සාලමින්, ජාතීන්ට තමන්ටම පමණක් ප්‍රේම කරන්නට සහ ඇළුම් කරන්නට, “අන් සියළු ජාතීන්ට එරෙහිව භාෂාව, කලාව, සාහිත්‍යය, දර්ශනය, ශිෂ්ටාචාරය, ‘සංස්කෘතිය‘ අතින් උත්තරීතර “ ලෙසින් තමන්ම ඉදිරිපත් කරන්නට යැයි කියා සිටිමින් තම දක්ෂතා සහ ගරුනාමය ප්‍රත්‍යන්ත අරමුණු වල සේවය සඳහා පිරිනැමූහ.

සංස්කෘතිය පොදුවේ ගැනීමේ සිට සුවිශේෂව මගේ සංස්කෘතිය දක්වා වන මෙම තත්වාන්තරකරණය නූතන යුගයේ සැබෑ ලකුණ, මානව වර්ගයාගේ සදාචාර ඉතිහාසයට එහි නිශ්චයාත්මක සහ වෙනකකට එහි හිලව් නොකළැකි දායකත්වය වීය. සංස්කෘතිය කලෙක එතුළ මිනිසාගේ අධ්‍යාත්මික සහ නිර්මාණශීලී ජීවිතය වර්ධනය වූ කලාපය වී තිබුණි. දැන් එය මගේ සංස්කෘතිය, මා අයිති ජනයාගේ මානසිකත්වය, මගේ උත්තුංගතම සිතුවිලි සහ මගේ දෛනික පැවැත්මේ සරලතම ඉඟි කා වැදුණු ජීවගුණයක් බවට පත්ව තිබුණි. බෙන්ඩාම පැහැදිළි කළ පරිදි සංස්කෘතිය යන්නේ මෙම දෙවැනි අරුත ජර්මානු රොමෑන්තිකවාදයෙහි මූලයන් තිබුණු එකකි.

ෆින්කල්ක්‍රෝත් ඉහත් සාකච්ඡා කරන පරිදි ජූලියන් බෙන්ඩා බුද්ධිමතුන් එනම් මනසේ කටයුතු කිරීමට තෝරාගනු ලැබූ අයගේ කටයුත්ත ලොවට අධ්‍යාපනය දීම ලෙසින් හඳුනා ගනියි. ඔවුන්ගේ අරමුණ විය යුත්තේ ලෝකය මිස ප්‍රත්‍යන්ත දෑ නොවේ. මානව බුද්ධියට අරමුණ විය යුත්තේ ලෝකය යි. මෙහි ලෝකය යනු විශ්වීය පරිමණ්ඩලය මෙන්ම ප්‍රත්‍යන්ත දෑ ඉක්මවන පොදු ලෝකය යන්නද විය හැකිය. විශ්වීය පරිමණ්ඩලය කෙරෙහි යොමු වන්නට නම් පොදු ලෝකය කෙරෙහි එළඹුම මුල් තැනට ආ යුතුය. විශ්වීයවාදය යටකොට සුවිශේෂතාව ප්‍රහර්ශයට නඟන තැන උනන්දුව ඇත්තේ මානවයන් සමූහයක් වශයෙන් එක් කරන නොව ඔවුන් එකිනෙකාගෙන් වෙන් කරන ගුණාංග පිළිබඳය. සදාකාලික වටිනාකම් යනු කාලයෙන් හා අවකාශයෙන් සීමා නොවී සදහටම මිනිසුන් අතර පවත්නා වටිනාකම් වෙයි. ඒවා පැවතිය හැක්කේ විශ්වීය මට්ටමෙන් පමණි. එක් ජන කොටසකට හෝ කිහිපයකට සදාකාලික විය නොහැකි හෙයිනි. සදාකාලය යනු එක් ජන කොටසක් හෝ කිහිපයක ජීවන කාලය ඉක්මවා පවතින්නක් වන හෙයිනි.

අන් ජාතීන්ට එරෙහිව තමන් උත්තරීතරයැයි කියා පෑමෙහි පමණක් පලක් නොමැත්තේ එය විශ්විය තලයෙහි ඇගයීමට ලක් නොවන තාක් කල් එය හුදෙක් කියා පෑමක් පමණක් වන හෙයිනි. තමන් උත්තරීතරයැයි කියා පෑමෙහි නිශේධනාත්මක අරුතින් වුව විශ්විය තලයේ පැවැත්ම පිළිගැනීමක් ගම්‍ය වෙයි.

ෆින්කල්ක්‍රෝත් තර්ක කරන පරිදි සම්ප්‍රදායිකව සංස්කෘතිය යන්නේ හරය තිබී ඇත්තේ එය ‘මිනිසාගේ අධ්‍යාත්මික සහ නිර්මාණශීලී ජීවිතය වර්ධනය වූ කලාපය‘ යන අදහසෙහි ය. එසේ නොමැතිව මිනිසා සිටින තත්වය ප්‍රකාශයට පත්වන ස්වරූපය ලෙසින් ගැනීමෙහි නොවේ.

බෙන්ඩා සටහන් කරන්නේ යුරෝපීය සමාජයේ සිදුවෙමින් පැවැති චින්තන විපර්යාසයක් සමාජීය වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත්වූ සංසිද්ධියක් පිළිබඳය.

The Defeat of the Mind (මනසේ පරාජය)
The Defeat of the Mind (මනසේ පරාජය)

ෆින්කල්ක්‍රෝත් යළි මෙසේ කියයි:
Volksgesit (ෆොල්ක්ස්ගයිස්ට්) නැතහොත් ජනයාගේ ජීවගුණය පිළිබඳ සංකල්පය පළමුවරට ප්‍රාදූර්භූතවූයේ හර්ඩර් (Herder) ගේ අදහස්වලය. මොන්ටෙස්කියු ගේ අදහසක් රැඩිකල්කරණයට ලක් කරමින් හර්ඩර් කියා සිටියේ ඉතාමත් උච්ඡ සිට ඉතාමත් නිහතමාන දක්වා සියලු ජාතීන් සතුව එකක් අනෙකට අතුරුමාරු කළ නොහැකි සත්තාවේ අද්විතීය ආකාරයක් තිබුණු බවයි. හර්ඩර් ට අනුව ජාතික සීමාවන් ඉක්මවා යන සියළු නීතිමය, සෞන්දර්යාත්මක හෝ සදාචාරමය වටිනාකම් වලට තම ස්වෛරීභාවය අහිමි වී තිබුණි.ෆින්කල්ක්‍රෝත් ඉහත දක්වන පරිදි හර්ඩර් මෙලෙස ප්‍රකාශ කරන්නේ ජාතිකවාදයේ ආගමනයයි. ඒ අනුව ජාතීන් අතර උසස් කම අතින් වෙනස් කම් තිබිය හැකි වුවද ඒවා හැම එකක්ම අද්වීතිය ය. ජාතික සීමාවන් ඉක්මවා යන කිසිදු වටිනාකමක් නොමැති නම් ජාතීන් අතර උසස්කම් පිළිබඳ විනිශ්චයක් කිරීමද නොහැකි ය. Continue reading “ අපේ ජාතිය, අපේ සාහිත්‍යය, අපේ භාෂාව ඒවා අපේය, ඒවා අපමය, එපමණක් ප්‍රමාණවත් “

“විසංයෝජනය එතරම් බැරෑරුම් ප‍්‍රයත්නයක් නොවේ” – හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්

හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් – පළමු කොටස
පරිවර්තනය: දිමුතු සමන් වෙත්තසිංහ
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් (1900-2002) දාර්ශනික අර්ථකතනවේදයේ පුරෝගාමියාය. විවාදපාත්‍ර ජර්මන් දාර්ශනික මාර්ටීන් හෛඩගර්ගේ ශිෂ්‍යයෙකු මෙන්ම ඔහුගේ සහායකයෙකු ද විය.“සත්‍යය සහ ක්‍රමය” (Truth and Method) වශයෙන් පළවු ඔහුගේ විශිෂ්ට කෘතිය සත්‍යය ගවේෂණයේ ලා නුතන විද්‍යාත්මක ක්‍රමය සතු වු අනගිභවනීය කියාපෑම අභියෝගයට ලක් කලේය. විෂය මූලිකත්වය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පරමාදර්ශය විවේචනය කල ඔහු පෙන්වා දුන්නේ පෞද්ගලික අත්දැකීම, සංස්කෘතික සම්ප්‍රදාය සහ පූර්ව වැටහීම් විසින් ඕනෑම යථාර්ත සංජානනයක් අසමත් කරන බවයි. ඔහුට අනුව කෘතියක අරුත අස්ථිර වන අතර කතුවරයාගේ අරමුණ සහ කියවන්නාගේ වැටහීම අතර පරස්පර ව්‍යවහාරය අනුව වෙනස් වේ. නමුත්, සත්‍යය පිළිබඳ අදහස ගැඩමර් ඉවත නොදැමූ අතර විද්‍යාත්මක ක්‍රමය සත්‍යය තහවුරු කිරීමේ එකම මාර්ගයය යන විශ්වාසයට අභියෝග කළේය. පල වන්නේ හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් සමග Theory culture & Society (1988) සඟරාව වෙනුවෙන් රෝයි බෝයින් (Roy Boyne) විසින් කරන ලද සම්මුඛ සාකච්ඡාවේ සිංහල පරිවර්තනයයි.

රෝයි: දාර්ශනිකයෙක් කෙතරම් බැරෑරුම් විය යුතුද? න්‍යායික කාර්යයට හිමි දුක්මුසු කර්කෂබව චින්තනයේ එකම ශෛලීය වීමට අවශ්‍ය නැතැයි කියවෙන එක්තරා පෙන්වා දීමක් ද තිබෙනවා. කෙනෙක් ෂේක්ස්පියර්ගේ ප‍්‍රහසන මෙන්ම ඉතා විධිමත් දාර්ශනික සම්ප‍්‍රදායන් ඇතුළතදී නීට්ෂේ (Friedrich Nietzshe) ගේ Die Frohliche Wissenshaft (Gay Science) ද ගෙනහැර දැක්වීමට ඉඩ තිබෙනවා. ඉතා මෑත අවධිවලදී නම් ඇත්තේ විසංයෝජනවාදී (deconstructionist) ලිවීමේ ඇති හාස්‍යය ගෙනදෙන ගැරහීමය චින්තන ජීවිතය ගත කළ යුත්තේ තපසෙන්ද?

ගැඩමර් : මම නීට්ෂේ කෘතිය මහත්සේ අගය කරනවා. එය සමහර විට ඔහු ලියූ ඒවායින් හොඳම එකද විය හැකියි. නමුත් එහි මතුපිටින් පෙනෙන හාස්‍යය එහි ඇති සාරය යැයි කීමට නම් මගේ කැමැත්තක් නැහැ. නීට්ෂේ සීමාන්තිකවාදයේ ප‍්‍රාඥයෙක්. ඔහුගේ කෘතිය අකුරෙන් ලියූවද වහා පුපුරණ සුඵ යමක් වාගෙයි.

කෙසේ නමුත්, විසංයෝජනය සම්බන්ධයෙන් සළකා බලන කළ මෙය ඒ තරම් බැරෑරුම් ප‍්‍රයත්නයක් ලෙස මටනම් පෙනෙන්නේ නැහැ. නිදර්ශනයක් වශයෙන් ඩෙරීඩාගේ Eperons ගතහොත් එය සාහිත්‍යමය කී‍්‍රඩාවකට වැඩි යමක් නොවේ. අපගේ මානවීය ආගමික සහ සදාචාරාත්මක ලැදිකම් සහ වුවමනාවන් සම්බන්ධයෙන් එය කිසිසේත්ම පිහිටුවාලිය නොහැකියි. නීට්ෂේට තිබූ සාධාරණ හේතු සමානවන ඒවා විසංයෝජනවාදියාට නම් නැහැ. මන්ද නීට්ෂේ සටන් කළේ ගල් ගැහුන ව්‍යාජ ක්‍රිස්තියානි සමාජයකට එරෙහිවයි. නමුත් මෙම වර්තමාන නීට්ෂියානු ආකල්පයට තම දිශානතිය සොයාගත හැකි තැනක් තිබෙන බවක් මට පෙනෙන්නේ නැහැ. එය වුවමනාවටත් වඩා ස්වාර්ථයම සළකා පවතිනවා. ඉතිං එහි ප‍්‍රතිඵලය වන්නේ එක්තරා ආකාරයකින් තමාවම තෘප්තිමත් කරගැනීමක්.

රෝයි : වර්තමානයේ අප ජීවත් වන්නේ ගල් ගැහුණ ව්‍යාජ ක‍්‍රිස්තියානි සමාජයක නොව අස්ථි මෙන් අනම්‍ය බවට පත්වූ පශ්චාත් – ධනවාදී නිලතන්ත‍්‍ර සමාජයක යැයි කීමට ඉඩ නැද්ද? නූතනත්වය යකඩ කූඩුවක් (iron cage) ලෙසින් වටහාගත් මැක්ස් වේබර්ගේ ප‍්‍රවාදයේ හෝ විචාර බුද්ධියේ විනාශය (destruction of reason) පිළිබඳ ජෝර්ජ් ලූකාෂ් (Georg Lukacs) ගේ වරනැගීම් හී කිසියම් හෝ සත්‍යයක් තිබේ නම් ඩෙරීඩාගේ,ඩෙලියුසේ (Gilles Deleuze) ගේ සහ අනෙක් අයගේ සෙල්ලක්කාර න්‍යායකරණය ඉතා බැරෑරුම් කරුණක් ලෙස, ගල් ගැහුනු තැනට පත් අප ස්වරූපයට එරෙහිව නීට්ෂේ විසින් කුඵ ගැන්වූ ප‍්‍රහාරයක් ලෙස අපට අර්ථ දැක්විය නොහැකිද?

ගැඩමර් ඩෙරීඩා සමග
ගැඩමර් ඩෙරීඩා සමග
ගැඩමර් : සමහරවිට ඒක එහෙම වෙන්න පුඵවන් ඩෙරීඩාගේ මුල් කාලීන ප‍්‍රපංචවේදී කාර්යය කෙරේ මගේ සැළකිය යුතු ගෞරවයක් තියෙනවා. ඒ වාගේම හෛඩගර් මෙන්ම මෑතදී ඩෙරීඩා ද නීට්ෂේ වනාහී පාරභෞතිකවේදියෙකු යැයි දැක්වූ චරිතායනය ප‍්‍රශ්න කිරීම නිවැරදි බව මා පිළිගන්නවා. දාර්ශනික සංගතිය (philosphical coherence) පිළිබඳ ගැටඵව නීට්ෂේගේ සැළකිල්ලට ලක් නොවන තරම්. නීට්ෂේගේ කෘතිය විවෘත ක්ෂේත‍්‍රයක් බව ඇත්තක් නමුත් මෙම කෘතිය තුළ නීට්ෂේ දැන සිටියාටත් වඩා ගැඹුරු වූ ස්ථරයක් හෛඩගර් අනාවරණය කරගන්නවා. බලය වෙත කැමැත්ත සහ නිට්ෂේගේ චින්තනයේ අභ්‍යන්තර විපර්යාසයෙන් අතර පවතින ගැඹුරු සාම්‍යය පිළිබඳ හෛඩගර් විසින් කරන ලද අර්ථ විවරණය නිට්ෂේගේ ස්ථාවරයේ ඇති සීමාන්තික බව (extremism) ට හෙඵ සැබෑ අන්තර් දැක්මකින් යුක්තයි එසේ වුවත් සමකාලීන නීට්ෂියානුවාදය ඉබේම අනුමත කරන තැනට පත්වීමට මාහට හැකියාව දෙන අපේක්ෂාවෙන් සහ පූර්ව කොන්දේසි රැසක් මා සතුව නෑ.

රෝයි : මෙම සීමාන්තිකවාදය නම් මතිය ගැන තව පොඞ්ඩක් කීවොත්

ගැඩමර් : හෛඩැගර් ගැන යමක් කීම මෙහිදී අදාළයි මන්ද ඔහුත් සීමාන්තිකවාදියෙක් මා හට අතිශයින්ම වැදගත් වන දෙයක් වූයේ අතීතයේ සිට අපගේ උග‍්‍ර අවස්ථාවන් දක්වා වූ විකාශනය හෛඩගර් විසින් විශ්ලේෂණය කර දක්වනු ලැබීමයි. එනම් අපගේ තාක්ෂණික යුගය වනාහී ග‍්‍රීක ආරම්භයේ අවසාන ප‍්‍රතිඵලය වන්නේ කෙසේද යන්න පෙන්නුම් කරමින් හෛඩගර් අදහස් පිළිබඳව සමස්ථ අපරදිග ඉතිහාසයේ අභ්‍යන්තර ප‍්‍රතිඵලය වන අභ්‍යන්තර සංගතිය වැඩි දියුණු කර දැක්වීමයි මට අභාෂයක් බවට පත්වූයේ මෙම අභ්‍යන්තර සංගතියයි. ඇරිස්ටෝටලියානු ශෛලිය අතින් ගත් කළ සාධ්‍යතා (teleological) භෞතිකවේදී පද්ධතියක් සහ පාරභෞතිකවේදී පද්ධතියක් නූතන සමාජීය ප‍්‍රයෝජ්‍යතාවාදී සහ කාර්මික විප්ලවයකින් කෙළවර වීම වැන්නක් කෙසේ සිදුවිය හැකිව තිබුණේදැයි යන්න පිළිබඳ ළඟන්නා අන්තර් දැක්මක් මා හට දුන් පළමුවැන්නා හෛඩැගර්. මේ දක්වා මම බොහෝ දේ එයින් ඉගෙන ගෙන තිබෙනවා. අනෙක් අතට නීට්ෂේගේ අවසාන මිනිසා (last man) යන්න සමඟ සමාන්තරව පවතින යමක් වන පැවැත්ම සම්පූර්ණයෙන්ම අමතක වන සුලුවීම (complete forgetfulness) පිළිබඳ හෛඩගර්ගේ දැක්ම ගැන මට ඒ තරම් ස්ථිර වෙන්න බෑ. පර්යාලෝකයන් වශයෙන් මෙම අදහස් දෙක සතුව ඒවාට හිමි අදාළත්වය තිබෙනවා. නමුත් ඒවා තනි තනිව හෝ ඔවුන්ගේ චින්තනයේ අග‍්‍රස්ථාන ලෙස හෝ නොගත යුතුයි. මේ නිසා අප සුරැකිය හැක්කේ දෙවි කෙනෙක් විසින් පමණකැයි හෛඩැගර් කියන විට මම ඔහුව පිළිපදින්න යන්නෙ නෑ. පැවැත්ම සම්පූර්ණයෙන් අමතක වන සුළුවීම ඉෂ්ඨ කරගත හැකි යමක් නොවෙයි. මානව ජීවිතයෙන් මරණය කිසිදා මුලිනුපුටා දැමිය නොහැකිවාක් මෙන් කාර්මික තාක්‍ෂණික විප්ලවය මානව තත්ත්වය මුළුමනින්ම විපර්යාසයට ලක් නොකරනු ඇතැයි මට නම් නිසැකයි.

රෝයි : ඔබගේ කෘතිය වහා විනිවිද පෙනෙන සුළු යැයි කීම සත්‍ය නොවූවත්, ඔබගේ සත්‍යය සහ ක‍්‍රමය (Truth and Method) නම් කෘතිය සමඟ හෛඩගර්ගේ පැවැත්ම සහ කාලය (Being and Time) කෘතිය සැසඳූ විට පෙනෙන දෙය නම් ඔබගේ කෘතිය හෛඩැගර්ගේ කෘතියට වඩා පාරදෘශ්‍ය බවින් වැඩි බවයි. මේ ගැන ඔබගේ අදහස් පළ කරන්න පුළුවන්ද?

ගැඩමර් : මම හෛඩගර් සමඟ මාව සන්සන්දනය කරන්න යන්නේ නැහැ. කිසිම සැකයක් නෑ. ඔහු නිරපේක්‍ෂවම පළමු පෙළේ චින්තකයෙක්. නමුත් මා කිවයුතු යම් දෙයක් තිබේ නම් ඒ මෙයයි. ප‍්‍රකාශකයන්ගේ නියම අභිප‍්‍රාය නොව වචන වල රහස් කතා කිරීමට ඉඩ දීම අතින් හෛඩැගර් ඉන්ද්‍රජාලිකයෙක් වුණා. හෛඩගර් විසින් කරන ලද වචන පිළිබිඹු වූ අනාවරණයන්ගේ බලය නම් ඔහුගේ නිර්මාණශීලී ජීව ගුණය සහ පඨිතය (text) අතර සත්‍ය හමුවක් ඇති කිරිම නම් ප‍්‍රතිඵලය ඒවා සතුව තිබීමයි. මගේ ක‍්‍රියාමාර්ගය වඩා ද්වන්ධාත්මකයි (dialectical). මා හට නම්, පඨිතය හා සම්බන්ධ හමුවීමේ හරය පවතින්නේ විතර්කණයේ සහ මැදිහත්වීම් අඛණ්ඩ ගලායාම තුළමයි. හෛඩැගර්ගේ මෙම නිරන්තර කුපිත කරවන සුළු බල කිරීම එහි නැහැ. යුර්ගන් හබර්මාස් වරක් පැවසුවේ හෛඩැගර්ව නාගරීකරණය කළ පුද්ගලයා මම බවයි. ඉතින් බොහෝ සෙයින් සංවාදශීලී ස්වභාවයක් මගේ ලිවීම වසා පවතින බව සත්‍යයක්. මම අනෙක් අයට සවන්දීමට කැමතියි. ඒවගේම මා හට එරෙහිව ඔවුන්ගේ තර්කයේ ඇති ශක්තිමත් තැන සෙවීමට සහ පිලිගැනීමට හැමවිටම මගේ නැඹුරුවක් තියෙනවා. හෛඩගර් එවැනි කෙනෙක් නොවෙයි.

රෝයි : ඔබ විස්තර කරන හෛඩගර්ගේ දර්ශනයේ ඇති මෙම ප‍්‍රතිතෝලන (countervailing) නිර්මාණශීලී බලවේගයට ඔහුගේ දේශපාලන ජීවිතය තුළ කිරීමට කාර්යභාරයක් තිබුණාද?

ගැඩමර් : හෛඩගර්ගේ දේශපාලන ජීවිතයේ කේන්ද්‍රීය සිද්ධිය බොහෝ දුරට තේරුම් ගත යුත්තේ ඔහු, සීමාන්තික අරුතකින්, ඒසා ශ්‍රේෂ්ඨ මිනිසෙක් යන කරුණට සම්බන්ධවයි. ඔහුට සංස්කෘතික පසුබිමක් තිබුණේ නැහැ. ඒ වගේම ඔහු සෑම දෙයක්ම මුදුන් පමුණුවා ගත්තේ ඔහුම මහන්සි වී වැඩ කිරිමෙන් සහ ඔහු සතුවූ අතිවිශාල ඒකාග‍්‍රතා බලයෙන්. කිසිම දෙයක් සම්බන්ධයෙන් ඔහු කිසිවෙකුටත් ණයගැති නෑ. තමා නිර්මාණශීලී ලෙසින් පැවැත්ම යන්න යළි සොයාගත් අවස්ථාව සහ භූමිය යන කරුණ සම්බන්ධයෙන් හැරුණු විට ඔහු තම දාර්ශනික සම්ප‍්‍රදායටවත්, තම ගුරුවරුන්ටවත් ණය ගැති නෑ. නාසි ව්‍යපාරය සතු විප්ලවකාරී ජවය ශ්‍රේෂ්ඨ චින්තකයෙක් විසින් වංශවත් කළ හැකියැයි විශ්වාස කරන තැනට ඔහු පත්වූයේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කෙරෙන්නේ සමහර විට මෙම ස්වයං – සංවර්ධනයෙන්, ඔහුගේ මුළු ජීවිතය පුරාම වූ තමාගේ තැන තමාම පිහිටුවා ගන්නා ස්වරූපයෙන් (autocephalous character) වෙන්න පුළුවන්. කිසිම සැකයක් නෑ මේක මතිභ‍්‍රමයක්, භයානක මතිභ‍්‍රමයක්, ඒවාගේම වසරක් ගතවීමෙන් පසු ඔහු මෙය වටහාගත්තා. ඔහුගේ මතිභ‍්‍රමය, ඔහු ප‍්‍රසිද්ධියේ පාපොච්චාරණය නොකරන්න හේතුව මානවීය සීමාවන් පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නයක් බවයි මගේ විශ්වාසය. ඔහුගේ වැරැද්ද ඔහු පිලිගත්තත් එය කීමට තරම් සංවේදී වුණේ නැහැ.

රෝයි : හෛඩැගර්ගේ ජීවිතයේ එම අතුරු කතාව, ඔබ විස්තර කළ ආකාරයෙන් කෙනෙක් තීරණය කරන්න ඉඩ තියෙනවා. චින්තනය සහ සැබෑව අතර සහ න්‍යාය සහ භාවිතය අතර පරතරය අවම කිරීමට ජාතික සමාජවාදය දර්ශනවාදය සඳහා අවස්ථාවක් දී ඇතැයි හෛඩගර් සිතූ බව. මෙම භේදය පිළිබඳ සංජානනය හා පරීක්ෂාව දාර්ශනික සම්ප‍්‍රදාය මත වූ බොහෝ ප‍්‍රහාරයන්ට සැබැවින්ම කේන්ද්‍රය වී තිබෙනවා. මින් වඩාත් බලවත් එකක් වන්නේ හේගල් පිළිබඳ මාක්ස්ගේ පරීක්ෂාව. ඔබගේම කාර්යයට ප‍්‍රායෝගික ආදාළත්වයක් තිබේ යැයි ඔබ සිතනවාද?

ගැඩමර් හෛඩගර් සමග
ගැඩමර් හෛඩගර් සමග
ගැඩමර් : මෙම ප‍්‍රශ්නයට මට්ටම් දෙකකින් උත්තර දෙන්න මට ඉඩ දෙන්න. සියල්ලටම පෙර, මගේ කාර්යයට ලැබුණු යම් යම් ප‍්‍රතිචාර වලින් මම වඩා තෘප්තියට පත් වූ අවස්ථා තියෙනවා. එවැනි ප‍්‍රතිචාර තුනක් සැනෙන් මගේ මතකයට නැගෙනවා. සංවාදකරණය (dialogizing) පිළිබඳ මගේ න්‍යායෙන් ආභාෂය ලැබූ මානවවංශවේදීන් කණ්ඩායමක් එවන ලද ලිපි සහ රචනා ගණනාවක් එක් දිනකදී කැලිපෝනියාවෙන් මට ලැබුණා. එකෙකුගේ පර්යාවලෝකනයෙන් සත්‍යය උදා නොවන්නේය යන ප‍්‍රවාදය ඔවුන් බැරෑරුම් ලෙස සළකා බලා තිබුණා. ඒ වගේම මානවවංශවේදී (ethnological) සම්ප‍්‍රදායේ ස්ථාපිත වාස්තවීකරණවාදයෙන් (objectivism) වැළකීමට ඔවුන් ඉගෙන ගනිමින් තිබුණා. ඔවුන්ගේ අදහසට අනුව මෙම නැවත දිශානතිගත වීම, නව අන්තර් දෘෂ්ටීන් සහ න්‍යායික සංවර්ධනයන් පිළිබඳ පොරොන්දුවක් ලබා දෙනවා. මෙහිදී අවධානමේ ඇති දෙය නම් ඇත්තෙන්ම මානවවංශවේදී සත්‍යය පිළිබඳ පද්ධතික ක‍්‍රමයේ ප‍්‍රගතියක්. දෙවන ප‍්‍රතිචාරය ලැබුණේ ඔක්ස්ෆර්ඞ් හි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්ප ගුරුකුලයකින්. කලාව පිළිබඳ බොහෝ නූතන සිතීම් ලාක්ෂණික කර දැක්වෙන විසංදර්භීයවාදය (decontexualism) ගැන මගේ පරික්ෂාව ඔවුන් අනාවරණය කරගෙන තිබුණා. කලාව අතීතයේ සංගතිය හා සන්දර්භය තුළින් අර්ථ දැක්විය යුතුය යන පැරණි සත්‍යයෙන් මඟපෙන්වනු ලැබූ ඔවුන්ගේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීය භාවිතාව රඳා පවතින්නේ නූතනවාදී ගෘහ නිර්මාණශිල්පය ඉරණම්කාරී ලෙස සළකුණු කෙරුණ ඓතිහාසික හුදෙකළා පිළිවෙත (historical isolationism) ප‍්‍රතික්ෂේප කිරීමක් මත. අවසාන වශයෙන්, හයිල්ඞ්බර්ග් හි විද්‍යා ශාස්ත‍්‍රාලයට මම මගේ ඉදිරිපත් කිරීමක් කළ අවස්ථාව පිළිබඳ තෘප්තිමත් මතකයක් මට තියෙනවා. බලාපොරොත්තු වූ තරමටම මගේ මාතෘකාව වූයේ අර්ථකතනවේදය පිළිබඳවයි. ඒ වගේම නීතිවේදීන් ගණනාවකගේ පැත්තෙන් නීතිවේදී අර්ථකථනවේදය නව පණක් ලැබීමෙහිලා පවතින ප‍්‍රාරම්භක අපක්ෂපාතී බව පැහැදිළිව දකින්න හැකි වුණා. කෙසේ නමුත් ඔවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඔවුන්ගේ සිත් වෙනස් කර ගත්තා.

මෙම ප‍්‍රශ්නය දෙවන මට්ටමකදී ඇමතීම සඳහාහැරල්ඞ් ගාර්පින්කල් (Harold Garfinkel) ගේ දේශනයකට සවන්දීමෙන් අනතුරුව ඔහු හමුවීමට ලැබීම සිහිපත් කරන්න කැමතියි. මම ඔහුට පවසා සිටියේ ඔහු ඇරිස්ටෝටල්වාදියෙක් බව සමහරවිට ඔහු නොදන්නවා විය හැකි බවත් ඔහු කරමින් සිටින දෙය ඇරිස්ටෝටල් ප‍්‍රායෝගික දර්ශනය යැයි කියූ දෙය බවත්ය. එනම් සංයුක්ත තත්ත්වයන් තුළින් පොදු රීති අනාවරණය කරගැනීම ඔහු කලේ නැහැ. නමුත් ඊට වෙනස්ව සංයුක්ත අත්දැකීම් වලින් මතුවන පොදු රීති කෙරේ යොමු කිරීමයි ඔහු කළේ. මේ සඳහා වූ ඔහුගේ ප‍්‍රතිචාරයෙන් කියැවුණේ: “ඉතිං, මගේ කිසිම විරෝධයක් නෑ. මම ඇරිස්ටෝටල්ගේ මාර්ගයේ යනවා කියන ඔබගේ කියමනට.” මෙහි ඇති වැදගත් කරුණ නම් අර්ථකථනවේදය යනු ප‍්‍රායෝගික දර්ශනවාදය නව්‍යතාවයට පත් කිරීමය යන්න දැක්වීමයි. න්‍යාය පිළිබ ඳ, එනම් යථාර්ථය පැහැදිළි කිරීම සඳහා වූ උපකරණයක් ලෙස ගන්නා න්‍යාය පිළිබඳව ඇති නූතන සංකල්පය, භාවිතය පිළිබඳ සමස්ථ සංකල්පයම විකෘති කොට තිබෙනවා. නමුත් න්‍යාය කියන්නේ මානව සත්ත්වයන්ගේ ආකල්පයක්. මෙම ආකල්පය සඳහා ස්වයං-පාලනය සහ ශික්ෂණය විශාල වශයෙන් අවශ්‍යයයි. ඒවා විද්‍යාත්මක සංස්කෘතියක් තුළදී නීට්ෂේ අගය කළ සද්ගුණයන් (virtues). එවිට, න්‍යාය යනු මානව භාවිතයේ ආකාරයක්: භාවිතය යන්න න්‍යායක් ආදේශ කිරීමක් ලෙස දැකිය යුතු නැහැ.

රෝයි : න්‍යාය පිළිබඳ ඔබගේ සංකල්පනය කිසියම් වෙනමම තෝරාගත් යථාර්තයකට ආදේශ කරන උපකරණයකට වඩා ලෝකය තුළ ඉඳීමේ ආකාරයක් නම්, එක්සත් ජනපදයේ දැනට කෙරීගෙන යන ඔබගේ බොහොමයක් කාර්යය සමග එය සුළු වශයෙන් විරුද්ධාභාසීය නොවේ ද?

ගැඩමර් : 1945 සිට ජර්මනියේ අර්ථකතනවේදී දර්ශනයට එරෙහිව ඒක පාර්ශවීය ප්‍රතික්‍රියාවක් තිබිලා තියනවා. එය අඩු හෝ වැඩි වශයෙන් ජර්මන් සංස්කෘතියේ ව්‍යසනය මගින් කුපිත කරන ලද්දක්. එවැනි විනාශදායක විපාක වලින් යුතු යැයි පෙනෙන සංස්කෘතික ආකාරයන් සමග ගමන් කිරීමේ පසුබෑමක් තිබුණා. දැන් ඇමරිකානු සංස්කෘතියේ අධිපති ඌරුව විශ්ලේෂී ශෛලිය. විශ්ලේෂී කාර්යය ඉතා බැරෑරුම් බුද්ධිමය කාර්යක් වුවද, ඉන් අනෙක් චින්තන ප්‍රකාරයන් පිළිබඳ පිළිගැනීමක් නැහැ. එහි සංස්කෘතික භෝජනය කර්කශ එකක්. මම මාගේ අර්ථකතනවේදී ක්ෂිතිජය ඉදිරිපත් කල විට ඇමරිකානු ශාස්ත්‍රඥයෝ බොහෝ දෙනෙක් එය ඉතා ඵලදායි විය හැකි බව අවබෝද කර ගන්න තැනට පත්වුණා. මම මෙම නව කලාපයට අත ගැසුවේ පුරෝගාමීයෙකු ලෙස නොවේ – එවැනි උනන්දුවක් මට තිබුණේ නැහැ – ඒ පරිවර්තනය පිළිබඳ මා තුළ සුවිශාල විශ්වාසයක් නැති නිසා. පරිවර්තනය අදහස්වල පරමාදර්ශීය මැදිහත්වීමක් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ නැහැ. අනෙක් අතට විදේශීය භාෂාවක් කතා කරන්නෙකුගේ සීමිත ප්‍රවීණත්වයකින් යුතුව පවා ගැටලුකාරී බව අඩු මැද පිහිටි ගණුදෙනුවක් ගොඩ නගන්න පුළුවන්. පසුගිය අවුරුදු පනහ තිස්සේ වැඩෙන සුළු ලෙසින් මේ පිළිබඳ ප්‍රමාණවත් සාර්ථකත්වයක් මා භුක්ති විඳ ඇති බව මට හැඟෙනවා. මා හට එය ඉතාමත් උත්තේජනාත්මක වී ඇති අතර මම ඉන් බොහොමයක් ඉගෙනගෙන තියනවා.

ශ්‍රේෂ්ඨ කෘතීන් නිර්මාණය කිරීමත් බුලත් හැපීමත් දෙකම ‘සංස්කෘතික‘ වීම

බදාදා සටහන
ශ්‍රේෂ්ඨ කෘතීන් නිර්මාණය කිරීමත් බුලත් හැපීමත් දෙකම ‘සංස්කෘතික‘ වීම
අලාන් ෆින්කල්ක්‍රෝත්
අලාන් ෆින්කල්ක්‍රෝත්
අලාන් ෆින්කල්ක්‍රෝත් ගේ The Defeat of the Mind * (මනසේ පරාජය) කෘතිය පිළිබඳ සාකච්ඡාවකට සටහන් – පළමු කොටස

අලාන් ෆින්කල්ක්‍රෝත් තම කෘතිය පාඨකයාට හඳුන්වා දෙන්නේ පහත සඳහන් පරිදි ය.

“ ෂොන්-ලුක් ගොඩා (Jean-Luc Godard) ගේ විව්ර ස වි (vivre sa vi, ‘ඇගේම ජීවිතය ජීවත් වීමට‘) නමැති චිත්‍රපටියේ දාර්ශනිකයාගේ චරිතය රඟන බ්‍රයිස් පරේන් ඔහු වඩා උසස් ජීවිතය ලෙසින් ද හඳුන්වන මනසේ ජීවිතය එදිනෙදා ජීවිතය සමඟ සසඳයි.

බටහිර ශිෂ්ඨාචාරයේ මූලික ගොඩනැඟුම් ගලක් වන මෙම ධූරාවලීය විශිෂ්ඨභාවය හැමවිටමත් සභංගුර බිමෙක පිහිටා තිබී ඇත. අදටත් මෙය අතිමහත් විවාදයක් අවුස්සාලයි. කෙසේ වුවත් මෑතකදී පක්ෂ සහ ප්‍රතිපක්ෂ දෙපිරිසේම තර්ක නව දිශාවකට හැරී ඇත. දැන් ඔවුන් ගේ හැම එක් පාර්ශ්වයක් ම තම ආස්ථානය වෙනුවෙන් සටන් වදින්නේ සංස්කෘතියේ නම කැඳවමිනි. නමුත් සංස්කෘතිය යන්නෙන් ඔවුහු අතිශයින් වෙනස් දේ අදහස් කරති. එක් පාර්ශ්වයක් මනසේ ජීවිතයේ විශිෂ්ඨත්වය සහතික කිරීමට මෙම සංකල්පය යොදාගන්නා අතර අනෙක දවසක කාලය ගෙවන අතරතුර කරන සරළ අභිනයන් ගේ සිට ශ්‍රේෂ්ඨ කෘතීන් නිර්මාණය කිරීම දක්වා සියලු දේ සංස්කෘතික යැයි කියමින් මනසේ ජීවිතයේ විශිෂ්ඨත්වය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට එය යොදාගනියි. එකකට අනෙකට වඩා අභිරුචියක් පළකරන්නේ මන්ද? සිතීමට ගෙතීමට වඩා , නැතහොත් බුලත් හැපීමට, හෝ ඝනකමට බටර් ගෑ කර කළ පාන් කැබැල්ලක් උණු කෝපි කෝප්පයක පෙඟවීමේ පාරම්පරික උදෑසන වතාවත රඟ දැක්වීමට වඩා වරප්‍රසාදිත තත්වයක් ලබා දෙන්නේ මන්ද?

අපේ සංස්කෘතික ජීවිතයේ ව්‍යාධියක් පිළිබඳ හැඟීමක් තිබේ. මෙම වචනය ඇසෙත්ම කවරෙකුවත් තුවක්කුවක් එළියට ඇදීම අද සිදුවිය නොහැක්කකි, යන්න සැබෑවකි – නමුත් කවරදාකටත් වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ජනයා “මනසේ ජීවිතය“ ට අභියෝග කරන්නට තමන්ගේ සංස්කෘතිය කරා යොමුවෙමින් සිටිති. මෙම ජනයාගේ මතුවීම සහ විජයග්‍රහණය පිළිබඳ කතාව මෙම පොත කියයි.”

ෆින්කල්ක්‍රෝත් කියන්නේ බටහිර ශිෂ්ඨාචාරයට එය ප්‍රමුඛ කොට සළකන දේ පිළිබඳ ඇගයීමක් තිබී ඇති බවය. නමුත් මනසේ ජීවිතය එදිනෙදා ජීවිතයට වඩා උසස්ය යන අදහස පරාජය වීමේ අනතුර හැම විටමත් තිබී ඇත. මේ දක්වා එම අනතුර සැබෑවක් බවට පත් වීමට සමත් වී නොතිබුණැයි ෆින්කල්ක්‍රෝත් ගේ ප්‍රකාශයෙන් ගම්‍ය වුවද ඔහුගේ අවසන් නිගමනය මනසේ ජීවිතය ට අභියෝග කරන ජන පිරිසක් මෑත කාලයේ වැඩි වැඩියෙන් මතුවී විජයග්‍රහණය කොට ඇති බවයි. උත්ප්‍රාසජනකව මෙය සිදුවී ඇත්තේ සංස්කෘතිය නාමයෙනි. එය සිදුවන්නේ ‘සංස්කෘතිය‘ යන්න වෙනුවට ‘සංස්කෘතික‘ යන්න ආදේශ කිරීමෙනි. සංස්කෘතියට හිමි තැනට ‘තමන්ගේ සංස්කෘතිය‘ ගැනීමෙනි.

ඉතින් සංස්කෘතිය යනු කුමක් ද?

The Defeat of the Mind (මනසේ පරාජය)
The Defeat of the Mind (මනසේ පරාජය)
මෙම ගැටුමේ එක් පාර්ශ්වයකට අනුව සංස්කෘතිය යනු මනසේ ජීවිතයේ විශිෂ්ඨත්වය ප්‍රකට කෙරෙන, එහෙයින් මනසේ ජීවිතය, සිතීම සමග සබැඳි ශ්‍රේෂ්ඨ කෘතීන් නිර්මාණය හා බැඳි පරිමණ්ඩලයි. මීට ප්‍රතිපක්ෂව ශ්‍රේෂ්ඨ කෘතීන් නිර්මාණයත් එදිනෙදා ජීවිතයේ ජනයා යෙදෙන සරල ප්‍රායෝගික ක්‍රියා මෙන්ම පුරුද්දෙන් යෙදෙන වතාවත් ද එක හා සමානව සංස්කෘතික යැයි අනෙක් පාර්ශ්වය කියා සිටින විට එය මනසේ ජීවිතය විශිෂ්ඨ යැයි යන අදහස ප්‍රතික්ෂේප කරයි. එනයින් සංස්කෘතිය පිළිබඳ වෙනත් කියැවීමක් ඉදිරිපත් කරයි. ශ්‍රේෂ්ඨ කෘතීන් නිර්මාණයේ සිට එදිනෙදා ජීවිතයේ ජනයා කරන දේ දක්වා වන සියලු දේ සංස්කෘතික යැයි කියන විට ඒ හැම දේකටම ලැබෙන්නේ එක හා සමාන වටිනාකමකි. කිසිවක් වඩා උසස් හෝ වටිනාකමින් අඩු හෝ නොවේ. සියලු දේම සංස්කෘතික නම් එකකට වඩා වෙනකකට අභිරුචිය දැක්විය යුත්තේ මන්ද? ඉන් කියැවෙන්නේ හරියට විශදභාවය පිළිබඳ හැඟීමක් ජනයාට අහිමි වූ බවක් ද?

අද සංස්කෘතික ජීවිතයේ ඇතැයි ෆින්කල්ක්‍රෝත් දක්වන ව්‍යාධිය පිළිබඳ හැඟීම එන්නේ සංස්කෘතික දේ නාමයෙන් සංස්කෘතිය පරාජය කිරීම ට ජනයා යොමුවීම හේතුවෙනි.

මනසේ ජීවිතය පරාජය වීමට ජනයා තමන්ගේ සංස්කෘතිය කරා යොමු වෙමින් සිටින්නේ යැයි කීමෙන් ගම්‍ය කරන කරුණ වන්නේ මනසේ ජීවිතය ත් ‘තමන්ගේ සංස්කෘතිය‘ ත් අතර වෙනස යි. මනසේ ජීවිතය හා බැඳුණු සංස්කෘතිය ත්, තමන්ගේ සංස්කෘතිය දෙකම එක නොවේ යැයි මෙයින් කියැවෙයි.

සියලු දේම සංස්කෘතික යැයි යන අදහස ඉදිරිපත් කරන්නේ, සංස්කෘතිය යනු එදිනෙදා ජීවිතයේ කටයුතු හා සසඳන කල වඩා උසස් මනසේ ජීවිතය සමඟ බැඳුණු දෙයක් යැයි කීමෙන් එදිනෙදා ජීවිතයේ සාමාන්‍ය කටයුතු පහත් යැයි කියැවෙන බව සිතා විය යුතුය. නමුත් එය එසේ විය යුතුද? මනසේ ජීවිතයේ වඩා උසස් යැයි කීමේ අදහස සමාජීයව වඩා ප්‍රමුඛතාව දිය යුතු අංගය දෛනික ජීවිතය නොව මනසේ ජීවිතය යන්න මිස ජනයා දෛනික ජීවිතයේ යෙදෙන කටයුතු පහත් යැයි යන්න නොවේ; ජන ජීවිතයට හුදෙක් දෛනික දිවිය ගෙවනවාට වඩා උසස් අරමුණක් තිබිය යුතුය යන්නයි. අපදෛනික ජීවිතය පවත්වාගෙන යන්නේ ඒ වෙනුවෙන්ම නොවේය යන්නයි.

‘සංස්කෘතිය යන වචනය ඇසෙන විට මගේ අත තුවක්කුවට යන්නේය‘ යන ප්‍රකාශය හිට්ලර්ගේ නාට්සි පක්ෂයේ නායකයන් වූ ජෝෂප් ගොබෙල්ස් හෝ හර්මන් ගොරිං කියූවක් යැයි ප්‍රසිද්ධ නමුත් එසේ නොව හන්ස් ජොහ්ස්ට් ගේ ෂ්ලාගෙටර් (Schlageter) නමැති ජර්මානු නාට්‍ය යේ එන දෙබසකැයි පිළිගැනෙයි. වැදගත් වන්නේ එයින් කියැවෙන්නේ සංස්කෘතිය දේශපාලනයට ඉමහත් බලපෑමක් කරන්නේය යන්නයි. සංස්කෘතිය දේශපාලනයට බලපාන්නේ කෙසේද? ජර්මනියේ නාට්සි පාලන සමයේ ‘සංස්කෘතිය‘ යැයි සඳහන් කළ විට නාට්සිවාදීන්ගේ අත තුවක්කුවට ගියේ නම් අද “මනසේ ජීවිතය“ නොහොත් ‘සංස්කෘතිය‘ යැයි කියන විට ඊට අභියෝග කරන්නට ජනයා තමන්ගේ සංස්කෘතිය කරා යොමු වීම ද ඒ හා සමාන දේශපාලන වැදගත් කමක් ඇති ක්‍රියාවකැයි ෆින්කල්ක්‍රෝත් යෝජනා කරන බව පෙනෙයි.

*The Defeat of the Mind ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1995 දී පළ වීය. එය ප්‍රංශ බසින් මුල් වරට පළ වන්නේ 1987 දීය.

කුමුදු

දේශපාලනය අතිවිශිෂ්ට දේ ප්‍රකාශ කරන සංකල්පයක්‌ නොවේ – ධර්මසේන පතිරාජ

දේශපාලනය අතිවිශිෂ්ට දේ ප්‍රකාශ කරන සංකල්පයක්‌ නොවේ
ධර්මසේන පතිරාජ
දැනටත් විශ්ව සාහිත්‍යයේ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ලියෑවී තිබෙන විශිෂ්ට කෘති කියවනවා. විශේෂයෙන්ම සාහිත්‍යයේ නව ප්‍රවණතා ඉදිරිපත් කළ ලේඛකයන්ගේ කෘති ලැබුණු සෑම විටෙක කියවීම මගේ පුරුද්දක්‌.

………………………….
දේශපාලනය අතිවිශිෂ්ට දේවල් ප්‍රකාශ කරන සංකල්පයක්‌ නොවෙයි. කලාව අන්තර් පඨිතයි. කලාකරුවෙක්‌ තනිවම කෘතියක්‌ නිපදවන්නේ නැහැ. ඔහු කියවූ සාහිත්‍යය, අත්දැකපු ජීවිතය, දේශපාලනය, සමාජය තමයි කලා කෘතියක්‌ බිහිවීමට හේතුවන්නේ. පඨිතය (Text) විශ්ලේෂණය කිරීම තමයි හොඳ කෘතියක්‌ තීරණය කිරීමේ ප්‍රධාන සාධකය. මෙම නවකතාවේ පඨිතය තමයි එය පරිවර්තනය කිරීමට මාව පෙළඹවූයේ. එහි තිබෙන නැවුම් සන්දර්භ රීතිය ඒ සඳහා බලපෑවා. දේශපාලන දැක්‌මක්‌ එහි තිබුණේ නැහැ. මා විශ්වාස කරන්නේ සාහිත්‍ය සාහිත්‍ය ඇසුරින්ම කියවිය යුතු බවයි.

බලන්න දිවයින වටමඬල

එක්ස් කණ්ඩායමේ ‘තග’ දැමීමේ දේශපාලනය සිවිල් සමාජ කුසින් යළි උපත ලැබීම

එක්ස් කණ්ඩායමේ ‘තග‘ දැමීමේ දේශපාලනය සිවිල් සමාජ කුසින් යළි උපත ලැබීම -‘කතිකා’ අධ්‍යයන කවය
"දර්ශනය යනු කුමක්ද?" යන දේශනය කිරීමට මොහොතකට පෙර හෛඩගර් ලකාන්ගේ නිවසේ දී ලකාන් හමුවී(1955).
“දර්ශනය යනු කුමක්ද?” යන දේශනය කිරීමට මොහොතකට පෙර හෛඩගර් ලකාන්ගේ නිවසේ දී ලකාන් හමුවී(1955). වමේ සිට හෛඩගර්, ඇක්සෙලොස්, ලකාන්, ෂොන් බොෆ්‍රෙ – හෛඩගර් ‘මානවවාදය පිළිබඳ ලියුම‘ යැවූයේ මොහුටය, එල්ෆ්‍රීඩ් හෛඩගර්, සිල්වියා බතායි (ලකාන් ගේ දෙවැනි බිරිඳ. මේ වනවිට ලකාන් සමඟ විවාහ වී සිටියාය) ඡායා: http://progressivegeographies.com/

‘කතිකා’අධ්‍යයන කවය සහ එහි සාමාජිකයන් ට විවිධ ආන්තික දේශපාලන කණ්ඩායම් සහ කල්ලිවලින් සයිබර් අවකාශයේ එල්ල කෙරෙන මැර ප්‍රහාර පසු ගිය කාලය තුළ උග්‍ර වී තිබේ. අප මෙය දකින්නේ අපගේ දේශපාලන කටයුතුවල බලපෑම නිසා රිදෙන පිරිස් ඊට දක්වන ප්‍රතිචාරයක් ලෙසිනි. මෙම ප්‍රහාරවල හරය වන්නේ බියවැද්දීමෙන් අනෙකා මහජන තලයෙන් පළවා හැරීමයි. එක්ස් කණ්ඩායමෙන් උපත ලද මෙම දේශපාලනය අපට ආගන්තුක දෙයක් නොවේ. ඔවුන්ගේ මෙම ‘තග’ දැමීමේ නොහොත් මැර දේශපාලනයට අප එක්ස් කණ්ඩායමේ ආරම්භයේ සිටම එළිපිටම ප්‍රතිරෝධය දක්වා ඇත්තෙමු. එක්ස් කණ්ඩායමේ දේශපාලනයෙන් උපත ලද විවිධ කල්ලි කණ්ඩායම්වලට මෙම උපන් ගෙයි දෝෂයෙන් අදත් ගැළවිය නොහැකි සේ පෙනෙයි.

සිවිල් සමාජයේ ආධිපත්‍යය දරන්නේ යැයි ඔවුන් විශ්වාස කළ පුද්ගලයන් සහ සංවිධානවලට ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික හෝ වෘත්තීය ජීවිත පදනම් කොට ගෙන අභූත චෝදනා, අවලාද සහ අපවාද එල්ල කොට ඔවුන් නිහඬ කිරීම මොවුහු තම දේශපාලනය කොට සැළකූහ. එබඳු ප්‍රහාර වටයක අවසානයේ එක්ස් කණ්ඩායමේ ලේකම් එකළ කළ ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් වූයේ “ග්‍රවුන්ඩ් එක දැන් ක්ලියර්”යන්නයි. එක්ස් කණ්ඩායමේ දේශපාලනයෙන් උපත ලද ඊනියා ප්‍රැක්සිස් කණ්ඩායමත් පළමු වරට මහජන තළයට පිවිසියේ ‘කතිකා’අධ්‍යයන කවයේ සාමාජිකයන්ද ඇතුළු ඔවුන් සිවිල් සමාජ යේ ආධිපත්‍යය දරන්නේ යැයි විශ්වාස කරන පුද්ගලයන් ගණනාවකට අභූත චෝදනා මත පහර දෙමින් ඔවුන් ඉතිහාසයේ කුණු බක්කියට වැටී ඇතැයි කියමිනි. මේ ඔවුන් දන්නා දේශපාලනය යි. සිතින් මවාගත් සතුරන් අනෙකා කරගනිමින් අභූත චෝදනා මත අවලාද අපහාස යනාදියෙන් ඔවුනට පහර දී ඔවුන් ගේ කාලය අවසාන යැයි තමන්ට ප්‍රකාශ කොට ගෙන එම සිතින් මවාගත් නිදහස් කලාපයේ තමන් රජුන් යැයි අනුගාමිකයන්ට ප්‍රකාශ කොට එම ප්‍රමෝදයෙහි ගැලීම මොවුන්ගේ වින්දනය යි. අද වන විට “ග්‍රවුන්ඩ්” එකෙන් “ක්ලියර්” වී ඇත්තේ කවුදැයි යන්න ඔවුන්ගේ දේශපාලන භූමියේ සීමාවන් විමසා බැලූවිට දැකිය හැකි වනු ඇත. අපට විරුද්ධව එල්ල කෙරෙන මෙම සයිබර් මැර ප්‍රහාර මෙම කල්ලි සහ කණ්ඩායම් අනුදත් ලිබරල් දේශපාලනය මෙරට දේශපාලනයෙහි ලා ජාතිකවාදය අධිපති බවට පත්වීමෙන් දැඩි ලෙස අර්බුදයට යාම හේතුවෙන් සිදුවන්නක් ලෙසද අපි දකිමු. තමන්ගේ වෙබ් අඩවි සඳහා පිරිස් අද්දා ගැනීමෙහි ලා මොවුන්ගේ උපක්‍රමය වන්නේ සිතින් මවාගත් සතුරන්ට එරෙහිව ඕපා දූප ලියා ඒවා කියවීමේ අභිරුචියෙන් පෙළෙන්නන් ආමන්ත්‍රණය කිරීම යි. ඒ අර්ථයෙන් ගත් කළ මේවා සහ අනෙක් “ගොසිප්” වෙබ් අඩවි අතර ඇති වෙනසක් නැත. මේවා දේශාපාලනයේ නාමයෙන් ඕපා දූප,දූෂමාණ ආරංචි පතුරුවන “ගොසිප්” වෙබ් අඩවි ය.

අපට එරෙහි මෙම ප්‍රහාරයට අලුතින්ම එකතු වී ඇත්තේ තුන මාන නමින් හැදින්වෙන නමුත් අදහස් සහ දේශපාලනය අතින් ඒකමානීය වන වෙබ් අඩවියකි. මෙම වෙබ් අඩවිය පසුගිය දිනෙක අපට එරෙහිව ලියා තිබූ ඕප දූප ගැන අපට කෙටියෙන් කීමට ඇත්තේ මෙය එක්ස් කණ්ඩායමේ ‘තග’ දැමීමේ දේශපාලනයම යළි පුනර්ජීවනය ලැබීමක් හැර අන් කිසිවක් නොවන බවයි. පැරණි එක්ස් කණ්ඩායමේ ‘තග’ දැමීමේ දේශපාලනය හා ඔවුන්ගේ නව ආන්තික දේශපාලනයත් අතර පැහැදිලි වෙනසක් ඇත. එය නම් එන් ජී ඕ මුදලින් නඩත්තු වෙමින් වුව පැරණි එක්ස් කණ්ඩායම තම ප්‍රහාර එල්ල කළේ සිවිල් සමාජයට එරෙහිවය. අද ඒකමානීය වෙබ් අඩවිය අයත් වන පෙරටුගාමී පක්ෂය ඉන්නේ ලිබරල් එන් ජී ඕ සිවිල් සමාජ ඔඩොක්කුවෙහිය. අනෙක් අතට පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂයට තමන් න්‍යාය සපයන්නේ යැයි පුරසාරම් දොඩන ඊනියා ප්‍රැක්සිස් කණ්ඩායමේ ලිබරල් න්‍යායචාර්යවරුන් ඉන්නේද ලිබරල් එන් ජී ඕ සිවිල් සමාජ ඔඩොක්කුවෙහිය.

අපගේ දේශපාලනය පුරවැසියන්ගේ විචාරශීලීත්වය පෝෂණය කෙරෙන අයුරින් පොදු මහජන කටයුතු පිළිබඳ ලෝකයේ සංවාදය ශක්තිමත් කිරීමට අවැසි දෑ සම්පාදනය කිරීමේ ලා මෙන්ම ඊට මැදිහත්වීමේ ලා කටයුතු කිරීම යි. ඒ හැරුණු විට දේශපාලන පක්ෂ, කාඩර්වරු ගොඩනැගීමට හෝ දේශපාලන පොර පිටියේ චණ්ඩි කම් පෙන්වා පිරිස් ඇද ගැනීමට අපට බලාපොරොත්තුවක් නැත. ඒනිසා ඕපා දූප සහ මඩ ප්‍රහාරවලින් යුතු වින්දනාත්මක සංදර්ශනවලට පිළිතුරු බැඳීමට කාලය මිඩංගු කිරීමට අවශ්‍යතාවක් අපට නැත. මේ ගැන අප මෙයට පෙර ද පැහැදිළි කිරීම් කර ඇත.

කාන්තා විමුක්ති ව්‍යාපාරයේ සටන් පාඨයක් බවට පත් “පෞද්ගලික දේ දේශපාලනිකය” යන පාඨය දේශපාලනය සඳහා පොදුවේ ආදේශ කිරීම ඒක මාන කණ්ඩායමේ ලිබරල් දේශපාලනය සමඟම ගැලපෙන්නේ නැති වීම ඔවුන්ට නොතේරීම අපට පුදුමයක් නොවේ. ලිබරල්වාදී දේශපාලනයේ හරයෙහි ඇත්තේ පෞද්ගලික දේ හෝ පුද්ගලයා රාජ්‍යයෙන් හෝ දේශපාලනයේ බලපෑමෙන් නිදහස් කොට රැක ගැනීමයි. ඉතින්, ලිබරල්වාදයෙන් ඉතිහාසය අවසන් වේ යැයි දැක්වෙන පාඨයට මුල්වූ හේගල් හැදැරීම තව දුරටත් අවශ්‍යය.

ඒක මාන වෙබ් අඩවිය හෛඩගර් සහ ගැඩමර් 20 වන සියවසේ ජාතිවාදීන් සහ ෆැසිස්ට්වාදීන් යැයි එක පහරින් බැහැර කොට  දැමීම එක්ස් කණ්ඩායමේ සිට පෙරටුගාමී පක්ෂය දක්වා සමකාලීන ලිබරල් දේශපාලන ගැලරිය පිනවීමේ දී ඇති වූ විපර්යාසයන්ය. කලක් ඩෙරීඩා පිළිබඳ තම ශ්‍රේෂ්ඨ ගුරුවරයා වූ නලින් ස්වාරිස් හදිසියේම අයිලන්ඩ් පුවත්පතේ ජාතිවාදියා වී ඇත්තේ මෙම ලිබරල් විපර්යාසයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙසය. මේ පිළිබඳ කෙටි පැහැදිළි කිරීමක් අවශ්‍ය කෙරෙයි.

ප්ලේටෝ සිරැකියුස් යාම

නාසිවාදීන් හෛඩගර් විශ්ව විද්‍යාලයේ රෙක්ටර් ලෙස පත් කිරීම සහ ඔහු එහිදී කළ සමාරම්භක දේශනය ගැන සුවිශාල ශාස්ත්‍රීය සාකච්ඡාවක් ඇත. හෛඩගර් තම ස්ථාවරය පසුව වෙනස් කර ගත්තා පමණක් නොව ඔහුගේ පාපෝච්ඡාරණය (ස්පීගල් සම්මුඛ සාකච්ඡාව ) මරණින් පසුව පළ විය. හෛඩගර්ගේ ශිෂ්‍යයෝ මෙන්ම, ඔහුගේ ආභාෂය ලැබූ අය අර්ථකථනවේදය, පශ්චාත් ව්‍යුහවාදය, පශ්චාත් නූතනවාදය ආදී චින්තන ධාරාවන්ගෙන් පැමිණෙන අතර ඒ කිසිවෙකුත් හෛඩගර් ගේ මේ මතිභ්‍රමය මුල් කරගෙන ඔහුගේ මුළු මහත් දාර්ශනික චින්තාවම අවතක්සේරු කිරීමට හෝ හෙළා දැකීමට තරම් අසංවේදී නොවූ බව සිහිපත් කළ යුතුය. හෛඩගර්ගේ ශිෂ්‍ය, අර්ථකතනවේදයේ ආදී කතෘ ගැඩමර්ට අනුව ශ්‍රේෂ්ඨ චින්තකයෙක්ට දේශපාලන ව්‍යාපාරයකට වංශවත් මුහුණුවරක් දිය හැකි යැයි මතිභ්‍රමයක හෛඩගර් පැටලී සිටියේය. නාසි පාලනය යටතේ විශ්ව විද්‍යාල ප්‍රධානියා ලෙස අයාලේ ගිය ගමනින් පසු යළිත් ඉගැන්වීම සඳහා හෛඩගර් පැමිණි විට ඔහුගේ සගයෙකු “සිරැකියුස් ගිහින් ආවද?” යි උපහාසයෙන් ඇසූ බව සුප්‍රසිද්ධ යැයි මාර්ක් ලිලා තම The Reckless Mind: Intellectuals in Politics කෘතියෙහි සදහන් කරයි. මෙම සඳහන තරුණ පාලක ඩයෝනීසියස් දර්ශනය සහ යුක්තිය දෙසට හැරවීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් ප්ලේටෝ සිසිලිය බලා යෙදුණු ගමන් අවස්ථා තුන පිළිබඳ ය. මෙම අධ්‍යාපනික උත්සාහය අසාර්ථක වූ අතර ඩයෝනීසියස් දිගටම ඒකාධිපතියෙක් ව සිටියේය, ප්ලේටෝ තම ජීවිතය නූලෙන් බේරා ගත්තේය. හෛඩගර් දර්ශනවාදය දේශපාලනයට විශේෂයෙන් හිට්ලර්ගේ ජාතික සමාජවාදයට මඟ පෙන්විය හැකි යැයි ක්ෂණයකට හෝ විශ්වාස කිරීම ඔහුගේ ඛේදාන්තහාස්‍ය දෝෂය වූයේය යන්න ප්ලේටෝ සිරැකියුස් යාම සම්බන්ධ සමාන්තර උදාහරණය හෛඩගර් පිළිබඳ සාකච්ඡාවලදී යළි යළිත් සඳහන් කිරීමට හේතුව බව මාර්ක් ලිලා දක්වයි.

ගැඩමර් 1933 හිට්ලර්ගේ නැඟීම සිදුවන යුගයේ දේශපාලන අවදානම ගෙන විශ්ව විද්‍යාල බුද්ධිමය එකඟතාවයකින් යුතුව පවත්වාගෙන යාමට ක්‍රියා කළේය. ඒ පිළිබඳ සිහිපත් කරමින් ඔහු කියා සිටියේ, “එය බියකරු අවදි කිරීමක් වූ අතර පුරවැසියන් ලෙස ප්‍රමාණවත් අයුරින් ක්‍රියාත්මකවන්නට අසමත් වීම ගැන අපටම අප නිදොස් කරන්නට නොහැකි විය. අපි හිට්ලර් සහ ඔහුගේ වර්ගයේ අය අඩුවෙන් තක්සේරු කර තිබුණෙමු……. ගුරුවරයෙකු වශයෙන් මගේ කටයුත්ත මා දුටුවේ ජර්මන් ශාස්ත්‍රාලයීය තරුණයන් තුළ තමාටම සිතීමට ඇති ධෛර්යය ශක්තිමත් කිරීමත් සහ විනිශ්චය පිළිබඳ ඔවුන්ගේම හැඟීම ශක්තිමත් කිරීමත් තුළය. මෙයින් පළමු කොටම අදහස් වන්නේ ඉගැන්වීමේ න්‍යාය සහ භාවිතය සම්බන්ධයෙන් සංවාදයෙහි මූලිකභාවය තුළ නිරත වීමයි “යනුවෙනි. එබැවින් දාර්ශනිකයන්ට ෆැසිස්ට් ලේබල් අලවනවාට වඩා අනෙකා සංවාදයෙන් පලවා හැරීමේ තම ෆැසිස්ට් භාවිතය ගැන ඒකමානීය ජනාන්දෝලකයන් සිහි එලවා ගනු ඇතැයි අපට අපේක්ෂා කළ හැකිද?