Tag Archives: හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්

රෝයි ටර්නර් (1928- 2017): සම්භාවනීය සමාජ න්‍යායධරයෙකුගේ සමුගැනීම- දිමුතු සමන් වෙත්තසිංහ

1960/70 දශකවල හැරල්ඩ් ගාෆින්කල් (Harold Garfinkal) සමඟ මානවවංශ ක්‍රමවේදය (Ethnomethodology ) ප්‍රචලිත කිරීමේ ලා මැදිහත් වූ ප්‍රමුඛ සමාජ විද්‍යාඥයෙකු වූ රෝයි ටර්නර්(Roy Turner) 2017 අප්‍රියෙල් 15 දින කැනඩාවේ ටොරොන්ටෝ හි දී අභාවප්‍රාප්ත වී තිබේ. කැනඩාවේ බ්‍රිටිෂ් කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ සම්මානිත මහාචාර්යවරයෙකු මෙන්ම යෝක් විශ්ව විද්‍යාලයේ අනුබද්ධ මහාචාර්යවරයෙකු වශයෙන් සේවය කල ඔහු මිය යන විට 88 වන වියේ පසු විය.

රෝයි ටර්නර් වඩාත් ප්‍රසිද්ධියට පත්වන්නේ ඔහුගේ සංස්කරණයෙන් පෙන්ගුවින් ප්‍රකාශනයක් ලෙස 1974 දී පලවූ සහ ඔහුගේ පලවූ එකම කෘතිය ද වන එත්නොමෙතඩොලොජි කෘතියත් සමඟය. Continue reading රෝයි ටර්නර් (1928- 2017): සම්භාවනීය සමාජ න්‍යායධරයෙකුගේ සමුගැනීම- දිමුතු සමන් වෙත්තසිංහ

“සුන්දර දෙයෙහි අදාළත්වය” – හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්

couv_heidelberghdජර්මානු දාර්ශනික හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් ගේ සුප්‍රකට The Relevance of the Beautiful: Art as Play, Symbol and Festival නමැති රචනාවේ සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනය. ගැඩමර්ගේ දාර්ශනික අර්ථවිවරණවේදය පිළිබද දීර්ඝ හැඳින්වීමක්ද සහිතයි.

පරිවර්තනය – දිමුතු සමන් වෙත්තසිංහ

විසිවන සියවසේ දර්ශනවාදයේ ප්‍රමුඛතම පුද්ගලයෙක් මෙන්ම මහජන දාර්ශනිකයා (Public Philosopher) වශයෙන් හදුන්වනු ලැබූ හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් ගේ The Relevance of the Beautiful: art as Play, Symbol and Festival යන කලාව පිළිබඳ වූ විශිෂ්ඨ දාර්ශනික කෘතිය “සුන්දර දෙයෙහි අදාළත්වය” වශයෙන් කතිකා අධ්‍යයන කවය විසින් සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.

විසිවන සියවසේ දෙවන භාගයේ දාර්ශනික විවාදයන් හි ප්‍රධාන තැනට පත්ව ඇති සහ “භාෂාමය නැම්ම” යනුවෙන් හදුන්වන තැනට පත්ව ඇති බුද්ධමය ධාරාවන් වන යුගර්න් හබර්මාස් ගේ විවේචක න්‍යාය (critical thoery) ෂාක් ඩෙරීඩාගේ විසංයෝජනය (deconstruction) සහ හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්ගේ අර්ථකථනවේදය (hermeneutics) අතරින් ගැඩමර්ගේ දාර්ශනික අර්ථකථනවේදය හා ඩෙරීඩාගේ විසංයෝජනය මත විවාදයට පාත්‍ර වූ ජර්මන් දාර්ශනික හෛඩැගර්ගේ බලපෑම ප්‍රකටය. හෛඩැගර්ගේ ශිෂ්‍යයෙකුද වන ගැඩමර් 1960 දී පළකළ “සත්‍ය සහ ක්‍රමය” (Truth and Method) කෘතියෙන් නූතනත්වය යටතේ සමාජ සංස්කෘතික තලයන් තුළ අධිපතිභාවයට පත් වෙමින් තිබෙන අදහසක් වන සත්‍යය ස්ථාපිත කිරීමේ එකම මාර්ගය විද්‍යාත්මක ක්‍රම යොදා ගැනිමය යන අදහසට අභියෝග කළේය. ඔහු විෂය මූලිකත්වය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පරමාදර්ශය ප්‍රශ්න කළේ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදාය සහ පූර්ව වැටහීම් කවර හෝ යථාර්ථ සංජානනයක් පිළිබඳව අපක්ෂපාතී අර්ථකථනයක් කිරීම අසමත් කරන බව දක්වමිනි. එසේ වුවත් සිදුවෙමින් පවතින දේ අප හදුනාගන්නා තාක්කල් භාෂාව අපට පිරිනමන අර්ථකථනීය සංවාදයේ යෙදීම අපට පටන් ගතහැකි අතර අපගේම ආරම්භක ස්ථාවරයේ සීමා එමගින් අතික්‍රමණය කර අපම ගැන සහ අනෙක් අය ගැන සාරවත් වැටහමක් කරා ගමන් කළහැකිය. පඨිතයන්ගේ අර්ථයත් ඒවා වටහා ගැනීමත් පිළිබඳව අධ්‍යයනයේ දී ඔහුගේ කෘතිය මහත් බලපෑමක් කර ඇත.

කලාව පිළිබඳ ගැඩමර්ගේ මෙම කෘතිය ඔහුගේ ප්‍රධාන කෘතියෙහි සාකච්ඡා කරන කලාව පිළිබඳ සංකල්පය තවදුරටත් වැඩි දියුණු කිරීමකි. කලාව පිළිබඳ අත්දැකීම දර්ශනය සමග සම්බන්ධ කිරීම සමකාලීන චින්තනයේ ඉතා වැදගත් කටයුත්තක් ලෙස ඔහු සැලකීය. ගැඩමර් කීමට කැමති පරිදි කලාව අප මත අයිතිවාසිකම් කියාපෑමක් කරයි. කලා කෘති අත්දැකීමේ ක්‍රියාවලියේ දී විපර්යාසයට ලක්වීමෙන් තොරව අපට සටිය නොහැකි බව ඔහු පවසයි. කලාව වටහාගැනීම තමන් කවුදැයි හොදින් වටහාගන්නට සහ පිළිගන්නට මානවයන්ට පිහිට වෙයි. කර්තෘ ඔහුගේ අරමුණු වස්තුවට එරෙහි ඉහළින් පිහිටුවන ද්විධාකරණ සිතීම ජයගන්නට එවිට දර්ශනවාදයට හැකි වන බව ගැඩමර් දක්වයි. මෙම සිංහල පරිවර්තනයට ගැඩමර්ගේ අර්ථකථනවේදය පිළිබද සංස්කාරකවරුන් ඉදිරිපත් කරන දීර්ඝ හැදින්වීමක් ද ඇතුලත්ය.

කතිකා අධ්‍යයන කවය,
171/30, සරණපාල හිමි මාවත,
කොළඹ 08.

අපගේ මීළඟ ප්‍රකාශනය
දේශපාලනයේ හේතුඵලවාදය
සුප්‍රකට බ්‍රිතාන්‍ය දේශපාලන දාර්ශනික මයිකල් ඕක්ෂොට් ගේ Rationalism in Politics නමැති සුප්‍රසිද්ධ රචනාවේ සම්පූර්ණ සිංහල පරිවර්තනය, සවිස්තර හැඳින්වීමක්ද සහිතයි. දේශපාලන විද්‍යාව හදාරන සිසුන්ටත් දේශපාලනය පිළිබඳ උනන්දුවක් දක්වන සියලු දෙනාටත් එකසේ වැදගත් කෘතියකි.

“අනෙකා නිවැරදි විය හැකියි” – හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්

හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් – දෙවන කොටස
පරිවර්තනය: දිමුතු සමන් වෙත්තසිංහ
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්
රෝයි : හබර්මාස්ගේ කර්තව්‍යය ජර්මානු දර්ශනවාදය තුළට විශ්ලේෂී ශෛලිය (analytic style) කඩාවැදීම ප‍්‍රකාශයට පත්වන අවස්ථාවක් ලෙස ඔබ සළකන්නේද?

ගැඩමර් : නැහැ. හබර්මාස් විශ්වාස කරන දෙය වන්නේ විද්‍යාත්මකව සහ නිල තන්ත‍්‍රයක් වශයෙන් (bureaucratically) සංවිධානය කෙරුණු අප සංස්කෘතිය තුළදී සමාජ ව්‍යාපාර ග‍්‍රහණයට ගෙන ඒවා මෙහෙයවිය හැක්කේ විද්‍යාවට පමණක් බවයි. මිට ප‍්‍රතිපක්ෂව මම විශ්වාස කරන්නේ මෙය කළ හැක්කේ මානව විචක්ෂණභාවයට (human prudence) පමණක් බවයි. දිනක් කොරිඩෝවේදී ආශ්වාදජනක හමුවක් අප අතර ඇතිවුණා. ඔහු එහිදී පැවසුවේ අපට උපකාර කළ හැක්කේ විද්‍යාත්මකව ශික්ෂණය කෙරුණු විචක්ෂණභාවයට පමණක් බවයි. ඊට පිළිතුරු වශයෙන් මම පැවසුවේ විචක්ෂණභාවය මඟින් ශික්ෂණය කෙරුණු විද්‍යාවට පමණක් පැවතිය හැකි බවයි. මෙසේ පැවසීමෙන් ඉක්බිති මම විශ්වාස කරන දෙය නම් දැන් අපගේ අදහස් ඒවා තිබුණාටත් වඩා සමීප වී ඇති බවයි: අපගේ විවාදය අන්‍යෝන්‍ය වශයෙන් වන අනුවර්තනයකින් තොර වූවක් වුනේ නැහැ. මගේ විචාරයෙන් පසුව හබර්මාස් මනෝවිශ්ලේෂණයත් සමඟවූ ඔහුගේ තර්ක නැවත නැවතත් මතු කළේ නැහැ. ඒ වගේම මමත් බොහෝ දේ එයින් ඉගෙන ගත්තයි කියලා මම හිතනවා.

රෝයි : විද්‍යාත්මක ලෝක දෘෂ්ටිය තුළින් බැලීමෙන්, යම් යම් ප‍්‍රතිරූප, චින්තන ප‍්‍රකාර, සත්‍යය පිළිබඳ නිරූපණ පිළිබඳව පරීක්ෂාවක් කරන්න පුළුවන්. දෘෂ්ටිවාදය පිළිබඳ පරීක්ෂාවක් (critique of ideology) මුදුන් පමුණුවා ගත හැක්කේ විද්‍යාවේ වරප‍්‍රසාදලත් ස්ථාවරය තුළින් සහ සමහර විට එවැනි ස්ථාවරයක් තුළින් පමණක්ද? ඔබ විද්‍යාවට වඩා විචක්ෂණභාවය මූලික යැයි දකින නිසා එයින් ඔබ දෘෂ්ටිවාදය පිලිබඳ මතිය ප‍්‍රතික්ෂේප කරන්නේ යැයි අදහස් වෙනවාද?

ගැඩමර් : අර්ථකථනවේදය සතුව විවේචනාත්මක වැදගත්කමක් නැහැ යැයි දැක්වෙන හබර්මාස්ගේ සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ගේ පැරණි පරීක්ෂාව ඇත්තෙන්ම මම දන්න දෙයක්. නමුත් මම හිතන්නේ ඒක වැරදියි. ඇසීමට ඇති ප‍්‍රශ්නය ක‍්‍රියාත්මක දේශපාලන පරීක්ෂාවේ ආකෘතියට සම්බන්ධයි. මෙහිදී වැදගත් වන දෙය වන්නේ පොදු සූත‍්‍රයක් (general formula) න්‍යායිකව විස්තාරණය කිරීම නොව, විස්තර විභාගයට අවධානය යොමු කිරීමක්. මේ සඳහා විනිශ්චයන් (judgements) එකිනෙකට සම්බන්ධ වීමෙන් ඇතිවන සමස්ථ විනිශ්චය දාමයක් ඇවැසිවෙනවා. අර්ථකථනවේදයේ ප‍්‍රධාන කාරණය වන්නේ මානවීය සන්දර්භයේදී නිවැරදි විනිශ්චයන් සොයා ගැනීමයි. එතැනදී පොදු රීතියක් ආදේශ කිරීම පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නයක් මතුවන්නේ නැහැ. මෙම විනිශ්චයන්ට විවේචනාත්මක බවට පත්වීමට හැකියාවක් ඇති නමුත් දෘෂ්ටිවාදය – පරීක්ෂාව පිළිබඳ ව්‍යාපෘතිය ඉල්ලා සිටින ආකාරයේ සාකල්‍යකරණ (totalizing) ක‍්‍රියාමාර්ගයකින් නම් නොවේ. දෘෂ්ටිවාදය පිළිබඳ පරීක්ෂාව යුක්ති යුක්ත න්‍යායික පරිශ‍්‍රමයක් නොවේ යැයි මම කියන්නේ නැහැ. නමුත් ඒක හබර්මාස්ගේ කාර්යය. මෙම තලයේ ක‍්‍රියාත්මක වීම අර්ථකථනවේදයේ කෘත්‍යය නොවේ. තවද දෘෂ්ටිවාදය පිළිබඳ පරීක්ෂාවකට මානව ලෝකය පරිපූර්ණ විශද බවකින් යුතුව සදා එළිදරව් කළහැකි යැයි හිතාගැනීම මුළාවක් බව මම යෝජනා කරන්න කැමැතියි. මානව ජීවිතය සමඟ අවියෝජනීයව බැඳී පවතින යමක් සේ සංවාදය පැවතිය යුතුයි. මේ නිසා අර්ථකථනවේදයේ පරිසමාප්තියක් ගැන මට හිතා ගන්න බැහැ. විද්‍යාව විශේෂඥයන් බිහි කළත් අර්ථකථනවේදය එසේ කරන්නේ නැහැ.

රෝයි : එතකොට ඔබ අගනාකමින් තොර සමාජීය විද්‍යාවක් (value free social science) පිළිබඳ අදහසට එරෙහි වන්නේද?

ගැඩමර් : මට හෛඩගර්ව හමුවීමට පෙර මගේ තරුණ කාලයේ සිත්ගත් ශ්‍රේෂ්ඨතම තැනැත්තා වූයේ මැක්ස් වේබර් (Max Weber). ඔහු විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන් වූ එක්තරා භක්ති උන්මාදයක් ඉදිරිපත් කළා. ඒ වගේම මම මගේ මුල් පියවර තැබූවේ මෙම අගනාකමෙන් තොර සමාජ විද්‍යාව (sociology) නම් බලවත් උත්තේජනය යටතේ. ඉතින් එතකොට හෛඩගර්ව හමුවීම මා හට අවුල් ජාලයකින් එළියට එන මඟ බවට පත් වුණා. මැක්ස් වේබර්ගේ විද්‍යාත්මක ශික්ෂණය සහ වීරත්වය ප‍්‍රායෝගික ක‍්‍රියාකරන්නාගේ තනි තීරණවාදය (pure decisionism) සමඟ ඒකාබද්ධ කළ යුතු යැයි මට විශ්වාස කරන්න පුළුවන් කමක් නැහැ. වේබර් පැවසුවේ ඔබ අදහන දෙවියන් ඔබට තෝරා ගැනීමට සිදුවන බවත්, විද්‍යාවට ඒ සඳහා උදව් කළ නොහැකි බවත්ය. ඉතින්, අපට උදව් බලාපොරොත්තුවෙන් අපි විද්‍යාව දෙසට හැරුනෙ නැහැ. අපි හැරුනේ දර්ශනවාදය දෙසටයි. හෛඩැගර්, ජැස්පර්ස් (Karl Jaspers) සහ අනෙක් අය උත්සහ කළේ තීරණය පිළිබඳ වූ මෙම තාර්කනික නොවන (irrational) ක්ෂේත‍්‍රය තුළ කිසියම් දිශානතියක් සොයා ගැනීමටයි.

රෝයි : දේශපාලන තීරණ ගැනීමේදී සහ සදාචාර විනිශ්චයන් සැකසීමේ දී මෙම කාර්යයෙන් ඍජු උපකාරයක් තිබේ යැයි ඔබ පවසන්නෙද?

ගැඩමර් හබර්මාස් සමග
ගැඩමර් හබර්මාස් සමග

ගැඩමර් : මෙම කාරණයේදී නම් මට ඔබව සනතෝෂ කරන්න පුළුවන්දැයි සැකයි. මම ස්ථානගතව සිටින්නේ සුවිශේෂි සංස්කෘතික සම්ප‍්‍රදායක බව ඔබ දන්නවා. විචිත‍්‍රාත්භූතවාදය (romanticism) යැයි අපට එය නිදහසේ නම් කළ හැකියි. මගේ ක්ෂේත‍්‍රය මානව ශාස්ත‍්‍රයි (humanities). එනම් සම්භාව්‍ය කෘති, කලාව සහ සාහිත්‍යය. එයින් අදහස් වන්නේ නැහැ සමාජ ප‍්‍රශ්න කෙරේ මගේ කිසිම උනන්දුවක් නැහැ කියලා. නමුත් මට ඒවා අදාළ වන්නේ දාර්ශනිකයෙකු වශයෙන් අදාළ වනවාට වඩා පුරවැසියෙකු වශයෙන් අදාළ වන තරමටයි. ඇත්තෙන්ම සමාජීය සහ දේශපාලන වශයෙන් වන අත්දැකීම් මට තිබෙනවා. ඒ වගේම මගේ විශ්වාසයන් සැකසෙන්න මේවා උපකාරී වුණා. මම මේවා මගේ දාර්ශනික අදහස් සමඟ වහා සම්බන්ධ කරන්න යන්නේ නැහැ. හුදෙක් මම කියන්න කැමති දේ නම් අර්ථකථනවේදයේ ප‍්‍රධාන කරුණ විද්‍යාත්මක එකක් නොව මානවීය එකක් යන්නයි. එහි කේන්ද්‍රය පූර්ව උපකල්පනය වන්නේ අනෙකා නිවැරදි විය හැකි බවයි. ඉතින් මෙම සිද්ධාන්තයෙන් ජීවත්වීම දුෂ්කර විය හැකි නමුත් එය සාමූහික ජීවිතය සඳහා පදනමක් යැයි මම හිතනවා. දේශපාලනයේ දී අප දැන ගත යුතු දෙය වන්නේ අනෙකාගේ ස්ථාවරයට එරෙහිව වෙනස්කම් කිරීම හැමවිටම පමණ ඉක්මවා යාමක් වන බවයි. අනාගතය සම්බන්ධයෙන් සැළකිලිමත් වන තාක් දුරට මට පෙනෙන දෙය නම් අනෙකා වටහා ගැනීම සඳහාවූ ඉතා ගැඹුරු පදනමක් අප සොයා ගන්නේ නැතිනම් අප සියල්ලෝම සිටින්නේ අවධානමක බවයි. නමුත් කවර හෝ මායාකාරී සිතුවිලි වලට මා ගොදුරු වී නැහැ. අවශ්‍යතාවයේ පීඩනයෙන් තොරව එය සිදු නොවන බව මම දන්නවා. කෙසේ වෙතත්, මා සතුව ඇති හැඟිම නම් මෙම අවශ්‍යතාවයේ බලවේගය හටගනු ඇත්තේ න්‍යෂ්ඨික බලය සමඟඇති සබඳතාවය තුළම නොව පරිසරවේදී විෂය පථය තුළ බවයි. න්‍යෂ්ඨික ගැටලූව දේශපාලන සම්මුතියෙන් විසඳීමේ හැකියාව ඇතත් පරිසර විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන් වන තර්ජනය ගැන මෙම විධායක තලයේ දී කටයුතු කෙරෙන්නේ කෙසේදැයි මට පෙනෙන්නේ නැහැ. මට මගේම අදහස් තිබෙනවා, මන්ද කිසිම කෙනෙකුට බලාපොරොත්තුවකින් තොරව ජීවත් වෙන්න බැහැ: නමුත් අපැහැදිළි බලාපොරොත්තු වලට වඩා ඒවා කුඩායි.

රෝයි :නමුත්,තාක්ෂණික සමාජය යනු කුමක්ද සහ එය කුමක් වීමට ඉඩ තිබේද යන්න පිළිබඳ එක්තරා ආකාරයක න්‍යායික අන්තර් දැක්මක් ඔබ සතුව තිබෙනවා.

ගැඩමර් : මුදා හැරීම නම් හෛඩගර්ගේ මතය සමග සම්බන්ධ වන තැනක් මෙහි තියනවා. මම සිතන විදිහට ඔහුට ඉගනීමට සිදුව තිබුනේ අප සියලු දෙනා ග්‍රහණයට ගැනීමට ඉඩ තිබෙන තාක්ෂණය සමග වශීකරණයෙන් මුදා හරිනු ලැබීමයි.ලෝක ආර්ථිකය කොතරම් සංකීර්ණ, කොතරම් එකට සම්මිශ්‍ර වී ඇත්ද කියතොත් විවිධ ආර්ථික පද්ධතීන් අතර හරවත් වෙනසක් දැකීමට අපහසු කර තිබීම කියන්නත් අවශ්‍ය නැති තරම්. එක්තරා ආකාරයක ඒකරාශී වීමක් මෙහි තියනවා. සංවර්ධිත සහ ඌණ සංවර්ධිත රටවල් අතර පරතරය පිළිබඳ ගැටලුවට අපට මුහුණ දීමට සිදුව තිබෙනවා. නමුත් බටහිරට අපනයනය කිරීම පිළිතුර යැයි මම විශ්වාස කරන්නේ නැහැ. අපට අනෙක් සංස්කෘතීන්ගෙන් ඉගනිය හැකියි. නමුත් මට එතරම් සහතික වෙන්න බැහැ, උදාහරණයක් හැටියට, අප්‍රිකාව යුරෝපීයකරණය කළ හැකිය හෝ කළ යුතුය කියා. එමෙන්ම යුරෝපය සපයන ‘සහයෝගයේ’ නිගමනයක් විය හැක්කේ මෙය බව පෙනෙනවා.

රෝයි : කලාව සහ තාක්ෂණය අතර ඇති සම්බන්ධය පිළිබඳව ඔබ ලියලා තිබෙනවා. ඇඩර්නෝ සිතූ ආකාරයට අනුව අමුර්ත කලාවේ (abstract art) සත්‍ය වන්නේ ඉන් අමුර්ත සමාජයක් ප‍්‍රකාශයට පත්වීමයි. ඔබ ඔහුගේ අදහස් සමඟ එකඟ වෙනවාද?

ගැඩමර් : ඇඩර්නෝගේ සෞන්දර්ය න්‍යාය (Aesthetic Theory) ඔහුගේ කෘති වලින් වඩාත්ම කියවිය හැකි එක. ඒ ඔහුට තෙවන පිටපතක් පමණක් කිරීමට සිදුවන නිසා වෙන්න පුළුවන්. ඔහුගේ අනෙකුත් පොත් සියල්ල අඩුම තරමේ හතරවතාවක් වත් නැවත ලියනු ලැබුවා. ඒවා කොතරම් පණ්ඩිතමානී වුනාද කියනවා නම් මගේ මධ්‍යස්ථ මනස ඒවාට මනා ලෙස බැඳුනේ නැහැ. අමුර්ත කලාව පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නය සම්බන්ධයෙන් ඇඩර්නෝ සහ මා අතර වෙනස ඇතිවන තැන වන්නේ සෞන්දර්ය සවිඥානිකත්වය යි. රුචිය පිළිබඳ කානට්ගේ නිර්වචනය ඇඩර්නෝද පිළිගන්නා අතර කලාව සඳහා මෙම නිර්වචනය යොදා ගනියි. මේක ගැඹුරු වැරැද්දක්. මගේ ප‍්‍රධානතම සැලකිල්ල වී ඇත්තේ සෞන්දර්ය සවිඥානිකත්වය සෞන්දර්ය සවිඥානිකත්වය වශයෙන්ම නොපවතින බව පෙන්වා දීමයි. හැමවිටම කලාව යනු හුදෙක් සෞන්දර්ය අපේක්ෂාවන් ඉටු කිරීමට වඩා වැඩි යමක්. මම ඇඩර්නෝ සමඟ එකඟ වන තැන වන්නේ බහුජන මාධ්‍ය ඉටු කරන තීරණාත්මක කාර්යය සම්බන්ධයෙන්ය. බහුජන මාධ්‍ය විසින් සංකල්ප රූප ගුණනය කිරීම සතුව අති විශාල ලෙසින් සමතලාකරණ ප‍්‍රතිවිපාකයන් තිබෙනවා. ඒ නිසා කලාව දකින තැනට සහ අසන තැනට පත්වීමට නම් එය ඉතා සුවිශේෂි ආකාරයේ පරිශ‍්‍රමයන් දැරිය යුතුයි. නූතන කලාව අරුතක් දැනවීමට මෙතරම් අසමත් ඇත්තේ මේ හේතුව නිසයි. එය යහපත් හේතුවක්. නූතන කලාවේ දුෂ්කරතාවය අනිවාර්ය දුෂ්කරතාවයක්. තොරතුරු වලින් අප කොතරම් යටපත් කර ඇත්දැයි කියතොත් ප්‍රෙක්ෂක සමූහයකගේ අවධානය ඇදගත හැක්කේ ඉතා පොළඹවන සුළු නිර්මාණ ආකාරයන්ටයි. නූතන කලාව මම තේරුම් ගන්නේ මේ ආකාරයෙන්. පෝල් සෙලාන් (Paul Celan) ගේ කාව්‍යය ගැන මම කළ කෘතිය මගේ හිතට එනවා. ඔහුගේ කෘතිය, තාක්ෂණයේ බලවේගයන් මගින් කෙරෙන මෙම සමතලාකරණයට එරෙහිව එක්තරා අරුතකින් ආත්මාරක්ෂාවක් වන වැසුණු ගුප්ත ස්වරූපයට ආදර්ශයක්. ඇඩර්නෝගේ සර්වඅශුභවාදය තේරුම් ගැනීම සඳහා අදාළ වන යමක් පවා සමහර විට නූතන කලාව පැහැදිළි කර සිටිනවා.

ඒ මෙයයි: සමීපතම දේ සාර්වය අල්ලා ගැනීම සමග, සාකල්‍යය වැළඳ ගැනීම සමඟ කෙනෙකුගේ ඇති සැළකිල්ල බවට පත් වේ. වරනැඟිමේ ලා අපහසුම දේ කෙනෙකුගේ චින්තනය යෝග්‍ය කරයි. මේ සම්බන්ධයෙන් රූපකයක් යොදා ගැනීමට මම කැමතියි. දක්ෂ ඕගන් වාදකයෙක් කුඩා ඕගනයක් අනන්ත උපකරණයක් සේ සිතා භාවිතා කරයි. අදක්ෂ ඕගන් වාදකයෙක් ලෝකයේ ඇති ඉතාම හොඳ ඕගනයක් එය කුඩා වැඩි යැයි සිතා භාවිතා කරයි. ඉතින් අප ඉගෙන ගත යුත්තේ කුඩා ඕගනය නිපුණව වාදනය කිරීමටයි. ඊළඟ ශතවර්ෂය සඳහා මානව වර්ගයාගේ ගමනාන්තය යැයි මම සිතන දෙය සමග මෙය ගැළපේ. දාර්ශනික ව්‍යායාම ඉවත දැමිය යුතු යැයි මෙයින් අදහස් නොවේ. මනුෂ්‍ය සත්ත්වයෝ මෙම ප‍්‍රයෝජ්‍යතාවාදී ක්ෂිතිජය (utilitarian horizon) අතික‍්‍රමණය කිරීමට හැම විටම උත්සහා කරන්නෝය යන්න මම ස්ථීරවම විශ්වාස කරනවා.

රෝයි : වහලා සහ ස්වාමියා ගැන වූ හේගල්ගේ ද්වන්ධාත්මකය පිළිබඳ මාක්ස් අර්ථකථනයේ නිදර්ශිත ඉතිහාසයේ තර්කයක් පිළිබඳ අදහසින් ඔබ පොළඹවනු ලැබුවේද? එවැනි පරිණාමවාදී චින්තනයක් සහ දාර්ශනික අර්ථකථනවේදය අතර ඇති සම්බන්ධය ලෙස ඔබ සළකන්නේ කුමක්ද?

ගැඩමර් : මෙය විෂයන් තුනකට වෙන්කර දැක්වීමට මට ඉඩ දෙන්න. ප‍්‍රථමයෙන්, දාර්ශනික අර්ථකථනවේදය යනු කුමක්දැයි අප පැහැදිළිව දැන සිටිය

“සත්‍යය සහ ක්‍රමය”  කෘතිය
“සත්‍යය සහ ක්‍රමය” කෘතිය
යුතුයි. එය ක‍්‍රමයක්ම හැටියට සළකන සමහර සමාජ න්‍යායධරයින් සිටින නමුත් එය ක‍්‍රමයක් නොවේ. දාර්ශනික අර්ථකථනවේදය යනු ක‍්‍රම භාවිතා කිරීමේදී සිදුවන දේ ගැන වන ප‍්‍රත්‍යාවලෝකයයි. ඉන් පෙන්වීමට උත්සාහ කරන දෙය වන්නේ ක‍්‍රම තර්කානුකූලව භාවිතා කිරීමට අපට උදව් කළ හැකි කිසිම ක‍්‍රමයක් නැති බවයි.

පරිණාමය සම්බන්ධයෙන් සැළකිලිමත් වන තාක් දුරට ප‍්‍රමාණයන් පිළිබඳ ගැටලූව මෙහිදී මතුවන බව කෙනෙක් දැන සිටිය යුතුයි. ඇත්තවශයෙන්ම, මානව වර්ගයා පරිණාමීය ක‍්‍රියාදාමයේ කොටසක්. ඒ වගේම සමහර පැරණි සත්ත්ව විශේෂ ඔවුන්ගේ පාද වුවමනාවටත් වඩා දිගු වූ සහ ඔවුන්ගේ ආහාර සොයා ගැනීමට ඔවුනට අපහසුවක් තිබුණ නිසා වඳ වී යාමට ඉඩ තිබුණු පරිදිම මානව වර්ගයාද තමාගේ බුද්ධිමය උපකරණය නියමාකාරයෙන් අනුවර්තනය නොවීම නිසා වඳවී යාමට ඉඩ තිබෙනවා. නමුත් මම කියන්න කැමතියි මෙම සමස්ථ පර්යාවලෝකනය එතරම් මගේ සිත ඇද ගත්තේ නැති බව. දිනක් මම එය සන්සන්දනය කළේ මම මගේ උයනේ එක් විශේෂ මලක් පැළ කළ යුත්තේ කොතනදැයි උත්සාහ දරා තීරණයක් ගැනීම සඳහා ජර්මනියේ සිතියමක් දෙස බලා සිටීමටයි.

පරිණාමීය චින්තනය සහ වහලා සහ ස්වාමියා පිළිබඳ හේගල්ගේ ද්වන්ධාත්මකය අතර ඔබ අදහස් කළ සම්බන්ධය මතුවන්නේ මාක්ස් මෙම ද්වන්ධාත්මකය වැරදියට වටහා ගැනීම සහ අනිසි භාවිතයට යොදා ගැනීම තුළින් බවයි මම හිතන්නේ. වහලා ස්වාමියා බවට පත්වෙනවා යැයි හේගල් කියන්නේ නැහැ. ඔහු කියන්නේ වහලා දැනටමත් ස්වාමියා බවයි. මක්නිසාද, යථාර්ථයට ස්වාමියගේ ඇති සම්බන්ධයට මාධ්‍යයක් වන්නේ වහලාගේ සේවය කිරීම වුවත් වහලා යථාර්ථය දන්නවා. ඒ නිසා විප්ලවය සහ කම්කරු වැඩවර්ජන පිළිබඳ සංකල්පත් සමග වූ මාක්ස්වාදී ද්වන්ධාත්මකය වනාහී හුදු පාරිභෝගිකයා මත වන කම්කරුවාගේ උසස් බවට හෙළු හේගල්ගේ අන්තර් දැක්ම මුළුමනින්ම අනිසි ලෙස යොදා ගැනීමක්. බාගවිට යම් නිදහසට කරුණක් තියෙන්න පුළුවන්. හේගල්ගේ ද්වන්ධාත්මකය පිළිබඳ මගේ හයවැනි අධ්‍යයනයේ මා පෙන්වා දීමට උත්සාහ කළ පරිදි හේගල් ඒ වනවිටත් සිටියේ තරමක් වැඩියෙන් ඬේකාට්වාදයේ බලපෑම යටතේ. සැබැවින්ම, හේගල්ගේ ප‍්‍රතිභානය (genius) ඇත්තේ ඔහුගේ ද්වන්ධාත්මක ක‍්‍රමය තුළ නොව කාල්පනික ද්වන්ධාත්මක පියවර පිළිබඳ වූ ඔහුගේ සහජ ඥානය (intuition) තුළයි. සැළකිල්ලට ගැණෙන්නේ පද්ධතිය නොව ආතතීන් සහ ප‍්‍රතිරෝධයන් සඳහා ඇති ඔහුගේ හැඟිමයි. අනන්‍යතාව හා වෙනස, තමා සහ අනෙකා අතර ඇති පරාවර්තිත සබඳතාවයේ පාර්ශවයන් ලෙස සැළකීම හේගල් සඳහා ඇති ප‍්‍රධාන කරුණක්. ප්ලේටෝ ආරම්භයේදී දකින්නේත් හේගල් අවසානයේදී දකින්නේත් මෙයයි.

“විසංයෝජනය එතරම් බැරෑරුම් ප‍්‍රයත්නයක් නොවේ” – හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්

හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් – පළමු කොටස
පරිවර්තනය: දිමුතු සමන් වෙත්තසිංහ
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර්
හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් (1900-2002) දාර්ශනික අර්ථකතනවේදයේ පුරෝගාමියාය. විවාදපාත්‍ර ජර්මන් දාර්ශනික මාර්ටීන් හෛඩගර්ගේ ශිෂ්‍යයෙකු මෙන්ම ඔහුගේ සහායකයෙකු ද විය.“සත්‍යය සහ ක්‍රමය” (Truth and Method) වශයෙන් පළවු ඔහුගේ විශිෂ්ට කෘතිය සත්‍යය ගවේෂණයේ ලා නුතන විද්‍යාත්මක ක්‍රමය සතු වු අනගිභවනීය කියාපෑම අභියෝගයට ලක් කලේය. විෂය මූලිකත්වය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පරමාදර්ශය විවේචනය කල ඔහු පෙන්වා දුන්නේ පෞද්ගලික අත්දැකීම, සංස්කෘතික සම්ප්‍රදාය සහ පූර්ව වැටහීම් විසින් ඕනෑම යථාර්ත සංජානනයක් අසමත් කරන බවයි. ඔහුට අනුව කෘතියක අරුත අස්ථිර වන අතර කතුවරයාගේ අරමුණ සහ කියවන්නාගේ වැටහීම අතර පරස්පර ව්‍යවහාරය අනුව වෙනස් වේ. නමුත්, සත්‍යය පිළිබඳ අදහස ගැඩමර් ඉවත නොදැමූ අතර විද්‍යාත්මක ක්‍රමය සත්‍යය තහවුරු කිරීමේ එකම මාර්ගයය යන විශ්වාසයට අභියෝග කළේය. පල වන්නේ හාන්ස් ජෝර්ජ් ගැඩමර් සමග Theory culture & Society (1988) සඟරාව වෙනුවෙන් රෝයි බෝයින් (Roy Boyne) විසින් කරන ලද සම්මුඛ සාකච්ඡාවේ සිංහල පරිවර්තනයයි.

රෝයි: දාර්ශනිකයෙක් කෙතරම් බැරෑරුම් විය යුතුද? න්‍යායික කාර්යයට හිමි දුක්මුසු කර්කෂබව චින්තනයේ එකම ශෛලීය වීමට අවශ්‍ය නැතැයි කියවෙන එක්තරා පෙන්වා දීමක් ද තිබෙනවා. කෙනෙක් ෂේක්ස්පියර්ගේ ප‍්‍රහසන මෙන්ම ඉතා විධිමත් දාර්ශනික සම්ප‍්‍රදායන් ඇතුළතදී නීට්ෂේ (Friedrich Nietzshe) ගේ Die Frohliche Wissenshaft (Gay Science) ද ගෙනහැර දැක්වීමට ඉඩ තිබෙනවා. ඉතා මෑත අවධිවලදී නම් ඇත්තේ විසංයෝජනවාදී (deconstructionist) ලිවීමේ ඇති හාස්‍යය ගෙනදෙන ගැරහීමය චින්තන ජීවිතය ගත කළ යුත්තේ තපසෙන්ද?

ගැඩමර් : මම නීට්ෂේ කෘතිය මහත්සේ අගය කරනවා. එය සමහර විට ඔහු ලියූ ඒවායින් හොඳම එකද විය හැකියි. නමුත් එහි මතුපිටින් පෙනෙන හාස්‍යය එහි ඇති සාරය යැයි කීමට නම් මගේ කැමැත්තක් නැහැ. නීට්ෂේ සීමාන්තිකවාදයේ ප‍්‍රාඥයෙක්. ඔහුගේ කෘතිය අකුරෙන් ලියූවද වහා පුපුරණ සුඵ යමක් වාගෙයි.

කෙසේ නමුත්, විසංයෝජනය සම්බන්ධයෙන් සළකා බලන කළ මෙය ඒ තරම් බැරෑරුම් ප‍්‍රයත්නයක් ලෙස මටනම් පෙනෙන්නේ නැහැ. නිදර්ශනයක් වශයෙන් ඩෙරීඩාගේ Eperons ගතහොත් එය සාහිත්‍යමය කී‍්‍රඩාවකට වැඩි යමක් නොවේ. අපගේ මානවීය ආගමික සහ සදාචාරාත්මක ලැදිකම් සහ වුවමනාවන් සම්බන්ධයෙන් එය කිසිසේත්ම පිහිටුවාලිය නොහැකියි. නීට්ෂේට තිබූ සාධාරණ හේතු සමානවන ඒවා විසංයෝජනවාදියාට නම් නැහැ. මන්ද නීට්ෂේ සටන් කළේ ගල් ගැහුන ව්‍යාජ ක්‍රිස්තියානි සමාජයකට එරෙහිවයි. නමුත් මෙම වර්තමාන නීට්ෂියානු ආකල්පයට තම දිශානතිය සොයාගත හැකි තැනක් තිබෙන බවක් මට පෙනෙන්නේ නැහැ. එය වුවමනාවටත් වඩා ස්වාර්ථයම සළකා පවතිනවා. ඉතිං එහි ප‍්‍රතිඵලය වන්නේ එක්තරා ආකාරයකින් තමාවම තෘප්තිමත් කරගැනීමක්.

රෝයි : වර්තමානයේ අප ජීවත් වන්නේ ගල් ගැහුණ ව්‍යාජ ක‍්‍රිස්තියානි සමාජයක නොව අස්ථි මෙන් අනම්‍ය බවට පත්වූ පශ්චාත් – ධනවාදී නිලතන්ත‍්‍ර සමාජයක යැයි කීමට ඉඩ නැද්ද? නූතනත්වය යකඩ කූඩුවක් (iron cage) ලෙසින් වටහාගත් මැක්ස් වේබර්ගේ ප‍්‍රවාදයේ හෝ විචාර බුද්ධියේ විනාශය (destruction of reason) පිළිබඳ ජෝර්ජ් ලූකාෂ් (Georg Lukacs) ගේ වරනැගීම් හී කිසියම් හෝ සත්‍යයක් තිබේ නම් ඩෙරීඩාගේ,ඩෙලියුසේ (Gilles Deleuze) ගේ සහ අනෙක් අයගේ සෙල්ලක්කාර න්‍යායකරණය ඉතා බැරෑරුම් කරුණක් ලෙස, ගල් ගැහුනු තැනට පත් අප ස්වරූපයට එරෙහිව නීට්ෂේ විසින් කුඵ ගැන්වූ ප‍්‍රහාරයක් ලෙස අපට අර්ථ දැක්විය නොහැකිද?

ගැඩමර් ඩෙරීඩා සමග
ගැඩමර් ඩෙරීඩා සමග
ගැඩමර් : සමහරවිට ඒක එහෙම වෙන්න පුඵවන් ඩෙරීඩාගේ මුල් කාලීන ප‍්‍රපංචවේදී කාර්යය කෙරේ මගේ සැළකිය යුතු ගෞරවයක් තියෙනවා. ඒ වාගේම හෛඩගර් මෙන්ම මෑතදී ඩෙරීඩා ද නීට්ෂේ වනාහී පාරභෞතිකවේදියෙකු යැයි දැක්වූ චරිතායනය ප‍්‍රශ්න කිරීම නිවැරදි බව මා පිළිගන්නවා. දාර්ශනික සංගතිය (philosphical coherence) පිළිබඳ ගැටඵව නීට්ෂේගේ සැළකිල්ලට ලක් නොවන තරම්. නීට්ෂේගේ කෘතිය විවෘත ක්ෂේත‍්‍රයක් බව ඇත්තක් නමුත් මෙම කෘතිය තුළ නීට්ෂේ දැන සිටියාටත් වඩා ගැඹුරු වූ ස්ථරයක් හෛඩගර් අනාවරණය කරගන්නවා. බලය වෙත කැමැත්ත සහ නිට්ෂේගේ චින්තනයේ අභ්‍යන්තර විපර්යාසයෙන් අතර පවතින ගැඹුරු සාම්‍යය පිළිබඳ හෛඩගර් විසින් කරන ලද අර්ථ විවරණය නිට්ෂේගේ ස්ථාවරයේ ඇති සීමාන්තික බව (extremism) ට හෙඵ සැබෑ අන්තර් දැක්මකින් යුක්තයි එසේ වුවත් සමකාලීන නීට්ෂියානුවාදය ඉබේම අනුමත කරන තැනට පත්වීමට මාහට හැකියාව දෙන අපේක්ෂාවෙන් සහ පූර්ව කොන්දේසි රැසක් මා සතුව නෑ.

රෝයි : මෙම සීමාන්තිකවාදය නම් මතිය ගැන තව පොඞ්ඩක් කීවොත්

ගැඩමර් : හෛඩැගර් ගැන යමක් කීම මෙහිදී අදාළයි මන්ද ඔහුත් සීමාන්තිකවාදියෙක් මා හට අතිශයින්ම වැදගත් වන දෙයක් වූයේ අතීතයේ සිට අපගේ උග‍්‍ර අවස්ථාවන් දක්වා වූ විකාශනය හෛඩගර් විසින් විශ්ලේෂණය කර දක්වනු ලැබීමයි. එනම් අපගේ තාක්ෂණික යුගය වනාහී ග‍්‍රීක ආරම්භයේ අවසාන ප‍්‍රතිඵලය වන්නේ කෙසේද යන්න පෙන්නුම් කරමින් හෛඩගර් අදහස් පිළිබඳව සමස්ථ අපරදිග ඉතිහාසයේ අභ්‍යන්තර ප‍්‍රතිඵලය වන අභ්‍යන්තර සංගතිය වැඩි දියුණු කර දැක්වීමයි මට අභාෂයක් බවට පත්වූයේ මෙම අභ්‍යන්තර සංගතියයි. ඇරිස්ටෝටලියානු ශෛලිය අතින් ගත් කළ සාධ්‍යතා (teleological) භෞතිකවේදී පද්ධතියක් සහ පාරභෞතිකවේදී පද්ධතියක් නූතන සමාජීය ප‍්‍රයෝජ්‍යතාවාදී සහ කාර්මික විප්ලවයකින් කෙළවර වීම වැන්නක් කෙසේ සිදුවිය හැකිව තිබුණේදැයි යන්න පිළිබඳ ළඟන්නා අන්තර් දැක්මක් මා හට දුන් පළමුවැන්නා හෛඩැගර්. මේ දක්වා මම බොහෝ දේ එයින් ඉගෙන ගෙන තිබෙනවා. අනෙක් අතට නීට්ෂේගේ අවසාන මිනිසා (last man) යන්න සමඟ සමාන්තරව පවතින යමක් වන පැවැත්ම සම්පූර්ණයෙන්ම අමතක වන සුලුවීම (complete forgetfulness) පිළිබඳ හෛඩගර්ගේ දැක්ම ගැන මට ඒ තරම් ස්ථිර වෙන්න බෑ. පර්යාලෝකයන් වශයෙන් මෙම අදහස් දෙක සතුව ඒවාට හිමි අදාළත්වය තිබෙනවා. නමුත් ඒවා තනි තනිව හෝ ඔවුන්ගේ චින්තනයේ අග‍්‍රස්ථාන ලෙස හෝ නොගත යුතුයි. මේ නිසා අප සුරැකිය හැක්කේ දෙවි කෙනෙක් විසින් පමණකැයි හෛඩැගර් කියන විට මම ඔහුව පිළිපදින්න යන්නෙ නෑ. පැවැත්ම සම්පූර්ණයෙන් අමතක වන සුළුවීම ඉෂ්ඨ කරගත හැකි යමක් නොවෙයි. මානව ජීවිතයෙන් මරණය කිසිදා මුලිනුපුටා දැමිය නොහැකිවාක් මෙන් කාර්මික තාක්‍ෂණික විප්ලවය මානව තත්ත්වය මුළුමනින්ම විපර්යාසයට ලක් නොකරනු ඇතැයි මට නම් නිසැකයි.

රෝයි : ඔබගේ කෘතිය වහා විනිවිද පෙනෙන සුළු යැයි කීම සත්‍ය නොවූවත්, ඔබගේ සත්‍යය සහ ක‍්‍රමය (Truth and Method) නම් කෘතිය සමඟ හෛඩගර්ගේ පැවැත්ම සහ කාලය (Being and Time) කෘතිය සැසඳූ විට පෙනෙන දෙය නම් ඔබගේ කෘතිය හෛඩැගර්ගේ කෘතියට වඩා පාරදෘශ්‍ය බවින් වැඩි බවයි. මේ ගැන ඔබගේ අදහස් පළ කරන්න පුළුවන්ද?

ගැඩමර් : මම හෛඩගර් සමඟ මාව සන්සන්දනය කරන්න යන්නේ නැහැ. කිසිම සැකයක් නෑ. ඔහු නිරපේක්‍ෂවම පළමු පෙළේ චින්තකයෙක්. නමුත් මා කිවයුතු යම් දෙයක් තිබේ නම් ඒ මෙයයි. ප‍්‍රකාශකයන්ගේ නියම අභිප‍්‍රාය නොව වචන වල රහස් කතා කිරීමට ඉඩ දීම අතින් හෛඩැගර් ඉන්ද්‍රජාලිකයෙක් වුණා. හෛඩගර් විසින් කරන ලද වචන පිළිබිඹු වූ අනාවරණයන්ගේ බලය නම් ඔහුගේ නිර්මාණශීලී ජීව ගුණය සහ පඨිතය (text) අතර සත්‍ය හමුවක් ඇති කිරිම නම් ප‍්‍රතිඵලය ඒවා සතුව තිබීමයි. මගේ ක‍්‍රියාමාර්ගය වඩා ද්වන්ධාත්මකයි (dialectical). මා හට නම්, පඨිතය හා සම්බන්ධ හමුවීමේ හරය පවතින්නේ විතර්කණයේ සහ මැදිහත්වීම් අඛණ්ඩ ගලායාම තුළමයි. හෛඩැගර්ගේ මෙම නිරන්තර කුපිත කරවන සුළු බල කිරීම එහි නැහැ. යුර්ගන් හබර්මාස් වරක් පැවසුවේ හෛඩැගර්ව නාගරීකරණය කළ පුද්ගලයා මම බවයි. ඉතින් බොහෝ සෙයින් සංවාදශීලී ස්වභාවයක් මගේ ලිවීම වසා පවතින බව සත්‍යයක්. මම අනෙක් අයට සවන්දීමට කැමතියි. ඒවගේම මා හට එරෙහිව ඔවුන්ගේ තර්කයේ ඇති ශක්තිමත් තැන සෙවීමට සහ පිලිගැනීමට හැමවිටම මගේ නැඹුරුවක් තියෙනවා. හෛඩගර් එවැනි කෙනෙක් නොවෙයි.

රෝයි : ඔබ විස්තර කරන හෛඩගර්ගේ දර්ශනයේ ඇති මෙම ප‍්‍රතිතෝලන (countervailing) නිර්මාණශීලී බලවේගයට ඔහුගේ දේශපාලන ජීවිතය තුළ කිරීමට කාර්යභාරයක් තිබුණාද?

ගැඩමර් : හෛඩගර්ගේ දේශපාලන ජීවිතයේ කේන්ද්‍රීය සිද්ධිය බොහෝ දුරට තේරුම් ගත යුත්තේ ඔහු, සීමාන්තික අරුතකින්, ඒසා ශ්‍රේෂ්ඨ මිනිසෙක් යන කරුණට සම්බන්ධවයි. ඔහුට සංස්කෘතික පසුබිමක් තිබුණේ නැහැ. ඒ වගේම ඔහු සෑම දෙයක්ම මුදුන් පමුණුවා ගත්තේ ඔහුම මහන්සි වී වැඩ කිරිමෙන් සහ ඔහු සතුවූ අතිවිශාල ඒකාග‍්‍රතා බලයෙන්. කිසිම දෙයක් සම්බන්ධයෙන් ඔහු කිසිවෙකුටත් ණයගැති නෑ. තමා නිර්මාණශීලී ලෙසින් පැවැත්ම යන්න යළි සොයාගත් අවස්ථාව සහ භූමිය යන කරුණ සම්බන්ධයෙන් හැරුණු විට ඔහු තම දාර්ශනික සම්ප‍්‍රදායටවත්, තම ගුරුවරුන්ටවත් ණය ගැති නෑ. නාසි ව්‍යපාරය සතු විප්ලවකාරී ජවය ශ්‍රේෂ්ඨ චින්තකයෙක් විසින් වංශවත් කළ හැකියැයි විශ්වාස කරන තැනට ඔහු පත්වූයේ කෙසේද යන්න පැහැදිලි කෙරෙන්නේ සමහර විට මෙම ස්වයං – සංවර්ධනයෙන්, ඔහුගේ මුළු ජීවිතය පුරාම වූ තමාගේ තැන තමාම පිහිටුවා ගන්නා ස්වරූපයෙන් (autocephalous character) වෙන්න පුළුවන්. කිසිම සැකයක් නෑ මේක මතිභ‍්‍රමයක්, භයානක මතිභ‍්‍රමයක්, ඒවාගේම වසරක් ගතවීමෙන් පසු ඔහු මෙය වටහාගත්තා. ඔහුගේ මතිභ‍්‍රමය, ඔහු ප‍්‍රසිද්ධියේ පාපොච්චාරණය නොකරන්න හේතුව මානවීය සීමාවන් පිළිබඳ ප‍්‍රශ්නයක් බවයි මගේ විශ්වාසය. ඔහුගේ වැරැද්ද ඔහු පිලිගත්තත් එය කීමට තරම් සංවේදී වුණේ නැහැ.

රෝයි : හෛඩැගර්ගේ ජීවිතයේ එම අතුරු කතාව, ඔබ විස්තර කළ ආකාරයෙන් කෙනෙක් තීරණය කරන්න ඉඩ තියෙනවා. චින්තනය සහ සැබෑව අතර සහ න්‍යාය සහ භාවිතය අතර පරතරය අවම කිරීමට ජාතික සමාජවාදය දර්ශනවාදය සඳහා අවස්ථාවක් දී ඇතැයි හෛඩගර් සිතූ බව. මෙම භේදය පිළිබඳ සංජානනය හා පරීක්ෂාව දාර්ශනික සම්ප‍්‍රදාය මත වූ බොහෝ ප‍්‍රහාරයන්ට සැබැවින්ම කේන්ද්‍රය වී තිබෙනවා. මින් වඩාත් බලවත් එකක් වන්නේ හේගල් පිළිබඳ මාක්ස්ගේ පරීක්ෂාව. ඔබගේම කාර්යයට ප‍්‍රායෝගික ආදාළත්වයක් තිබේ යැයි ඔබ සිතනවාද?

ගැඩමර් හෛඩගර් සමග
ගැඩමර් හෛඩගර් සමග
ගැඩමර් : මෙම ප‍්‍රශ්නයට මට්ටම් දෙකකින් උත්තර දෙන්න මට ඉඩ දෙන්න. සියල්ලටම පෙර, මගේ කාර්යයට ලැබුණු යම් යම් ප‍්‍රතිචාර වලින් මම වඩා තෘප්තියට පත් වූ අවස්ථා තියෙනවා. එවැනි ප‍්‍රතිචාර තුනක් සැනෙන් මගේ මතකයට නැගෙනවා. සංවාදකරණය (dialogizing) පිළිබඳ මගේ න්‍යායෙන් ආභාෂය ලැබූ මානවවංශවේදීන් කණ්ඩායමක් එවන ලද ලිපි සහ රචනා ගණනාවක් එක් දිනකදී කැලිපෝනියාවෙන් මට ලැබුණා. එකෙකුගේ පර්යාවලෝකනයෙන් සත්‍යය උදා නොවන්නේය යන ප‍්‍රවාදය ඔවුන් බැරෑරුම් ලෙස සළකා බලා තිබුණා. ඒ වගේම මානවවංශවේදී (ethnological) සම්ප‍්‍රදායේ ස්ථාපිත වාස්තවීකරණවාදයෙන් (objectivism) වැළකීමට ඔවුන් ඉගෙන ගනිමින් තිබුණා. ඔවුන්ගේ අදහසට අනුව මෙම නැවත දිශානතිගත වීම, නව අන්තර් දෘෂ්ටීන් සහ න්‍යායික සංවර්ධනයන් පිළිබඳ පොරොන්දුවක් ලබා දෙනවා. මෙහිදී අවධානමේ ඇති දෙය නම් ඇත්තෙන්ම මානවවංශවේදී සත්‍යය පිළිබඳ පද්ධතික ක‍්‍රමයේ ප‍්‍රගතියක්. දෙවන ප‍්‍රතිචාරය ලැබුණේ ඔක්ස්ෆර්ඞ් හි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්ප ගුරුකුලයකින්. කලාව පිළිබඳ බොහෝ නූතන සිතීම් ලාක්ෂණික කර දැක්වෙන විසංදර්භීයවාදය (decontexualism) ගැන මගේ පරික්ෂාව ඔවුන් අනාවරණය කරගෙන තිබුණා. කලාව අතීතයේ සංගතිය හා සන්දර්භය තුළින් අර්ථ දැක්විය යුතුය යන පැරණි සත්‍යයෙන් මඟපෙන්වනු ලැබූ ඔවුන්ගේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීය භාවිතාව රඳා පවතින්නේ නූතනවාදී ගෘහ නිර්මාණශිල්පය ඉරණම්කාරී ලෙස සළකුණු කෙරුණ ඓතිහාසික හුදෙකළා පිළිවෙත (historical isolationism) ප‍්‍රතික්ෂේප කිරීමක් මත. අවසාන වශයෙන්, හයිල්ඞ්බර්ග් හි විද්‍යා ශාස්ත‍්‍රාලයට මම මගේ ඉදිරිපත් කිරීමක් කළ අවස්ථාව පිළිබඳ තෘප්තිමත් මතකයක් මට තියෙනවා. බලාපොරොත්තු වූ තරමටම මගේ මාතෘකාව වූයේ අර්ථකතනවේදය පිළිබඳවයි. ඒ වගේම නීතිවේදීන් ගණනාවකගේ පැත්තෙන් නීතිවේදී අර්ථකථනවේදය නව පණක් ලැබීමෙහිලා පවතින ප‍්‍රාරම්භක අපක්ෂපාතී බව පැහැදිළිව දකින්න හැකි වුණා. කෙසේ නමුත් ඔවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම ඔවුන්ගේ සිත් වෙනස් කර ගත්තා.

මෙම ප‍්‍රශ්නය දෙවන මට්ටමකදී ඇමතීම සඳහාහැරල්ඞ් ගාර්පින්කල් (Harold Garfinkel) ගේ දේශනයකට සවන්දීමෙන් අනතුරුව ඔහු හමුවීමට ලැබීම සිහිපත් කරන්න කැමතියි. මම ඔහුට පවසා සිටියේ ඔහු ඇරිස්ටෝටල්වාදියෙක් බව සමහරවිට ඔහු නොදන්නවා විය හැකි බවත් ඔහු කරමින් සිටින දෙය ඇරිස්ටෝටල් ප‍්‍රායෝගික දර්ශනය යැයි කියූ දෙය බවත්ය. එනම් සංයුක්ත තත්ත්වයන් තුළින් පොදු රීති අනාවරණය කරගැනීම ඔහු කලේ නැහැ. නමුත් ඊට වෙනස්ව සංයුක්ත අත්දැකීම් වලින් මතුවන පොදු රීති කෙරේ යොමු කිරීමයි ඔහු කළේ. මේ සඳහා වූ ඔහුගේ ප‍්‍රතිචාරයෙන් කියැවුණේ: “ඉතිං, මගේ කිසිම විරෝධයක් නෑ. මම ඇරිස්ටෝටල්ගේ මාර්ගයේ යනවා කියන ඔබගේ කියමනට.” මෙහි ඇති වැදගත් කරුණ නම් අර්ථකථනවේදය යනු ප‍්‍රායෝගික දර්ශනවාදය නව්‍යතාවයට පත් කිරීමය යන්න දැක්වීමයි. න්‍යාය පිළිබ ඳ, එනම් යථාර්ථය පැහැදිළි කිරීම සඳහා වූ උපකරණයක් ලෙස ගන්නා න්‍යාය පිළිබඳව ඇති නූතන සංකල්පය, භාවිතය පිළිබඳ සමස්ථ සංකල්පයම විකෘති කොට තිබෙනවා. නමුත් න්‍යාය කියන්නේ මානව සත්ත්වයන්ගේ ආකල්පයක්. මෙම ආකල්පය සඳහා ස්වයං-පාලනය සහ ශික්ෂණය විශාල වශයෙන් අවශ්‍යයයි. ඒවා විද්‍යාත්මක සංස්කෘතියක් තුළදී නීට්ෂේ අගය කළ සද්ගුණයන් (virtues). එවිට, න්‍යාය යනු මානව භාවිතයේ ආකාරයක්: භාවිතය යන්න න්‍යායක් ආදේශ කිරීමක් ලෙස දැකිය යුතු නැහැ.

රෝයි : න්‍යාය පිළිබඳ ඔබගේ සංකල්පනය කිසියම් වෙනමම තෝරාගත් යථාර්තයකට ආදේශ කරන උපකරණයකට වඩා ලෝකය තුළ ඉඳීමේ ආකාරයක් නම්, එක්සත් ජනපදයේ දැනට කෙරීගෙන යන ඔබගේ බොහොමයක් කාර්යය සමග එය සුළු වශයෙන් විරුද්ධාභාසීය නොවේ ද?

ගැඩමර් : 1945 සිට ජර්මනියේ අර්ථකතනවේදී දර්ශනයට එරෙහිව ඒක පාර්ශවීය ප්‍රතික්‍රියාවක් තිබිලා තියනවා. එය අඩු හෝ වැඩි වශයෙන් ජර්මන් සංස්කෘතියේ ව්‍යසනය මගින් කුපිත කරන ලද්දක්. එවැනි විනාශදායක විපාක වලින් යුතු යැයි පෙනෙන සංස්කෘතික ආකාරයන් සමග ගමන් කිරීමේ පසුබෑමක් තිබුණා. දැන් ඇමරිකානු සංස්කෘතියේ අධිපති ඌරුව විශ්ලේෂී ශෛලිය. විශ්ලේෂී කාර්යය ඉතා බැරෑරුම් බුද්ධිමය කාර්යක් වුවද, ඉන් අනෙක් චින්තන ප්‍රකාරයන් පිළිබඳ පිළිගැනීමක් නැහැ. එහි සංස්කෘතික භෝජනය කර්කශ එකක්. මම මාගේ අර්ථකතනවේදී ක්ෂිතිජය ඉදිරිපත් කල විට ඇමරිකානු ශාස්ත්‍රඥයෝ බොහෝ දෙනෙක් එය ඉතා ඵලදායි විය හැකි බව අවබෝද කර ගන්න තැනට පත්වුණා. මම මෙම නව කලාපයට අත ගැසුවේ පුරෝගාමීයෙකු ලෙස නොවේ – එවැනි උනන්දුවක් මට තිබුණේ නැහැ – ඒ පරිවර්තනය පිළිබඳ මා තුළ සුවිශාල විශ්වාසයක් නැති නිසා. පරිවර්තනය අදහස්වල පරමාදර්ශීය මැදිහත්වීමක් ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ නැහැ. අනෙක් අතට විදේශීය භාෂාවක් කතා කරන්නෙකුගේ සීමිත ප්‍රවීණත්වයකින් යුතුව පවා ගැටලුකාරී බව අඩු මැද පිහිටි ගණුදෙනුවක් ගොඩ නගන්න පුළුවන්. පසුගිය අවුරුදු පනහ තිස්සේ වැඩෙන සුළු ලෙසින් මේ පිළිබඳ ප්‍රමාණවත් සාර්ථකත්වයක් මා භුක්ති විඳ ඇති බව මට හැඟෙනවා. මා හට එය ඉතාමත් උත්තේජනාත්මක වී ඇති අතර මම ඉන් බොහොමයක් ඉගෙනගෙන තියනවා.